Waarneming.nl

Soortgroepen => Planten => Topic gestart door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:10:53 pm

Titel: Lastige soortgroepen & veelgemaakte fouten
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:10:53 pm
Lastige soortgroepen & veelgemaakte fouten:
Dat sommige soortgroepen lastiger zijn dan andere, is ons allemaal bekend. Maar met de nieuwe influx van exoten, adventieven en tuinplanten, schiet onze plantenbijbel (Heukels' Flora) vaak te kort. Dit forum topic is bedoeld om dergelijke soortgroepen nader toe te lichten. Iedereen is vrij om hier bijdragen aan te leveren. Zorg dat je onderaan je reactie je bronnen vermeldt, zodat de betrouwbaarheid van de diagnostische kenmerken nagegaan kan worden door de lezer. Als je opmerkingen of aanvullingen hebt op eerder geplaatste berichten, gebruik dan de "citaat" functie, zodat het duidelijk is op welke tekst jouw commentaar gericht is. De auteur kan vervolgens de opmerkingen verwerken in diens bericht.

Grotere groepen:
Er zijn een aantal soortgroepen die dusdanig groot zijn en dusdanig complex, dat zij op een eigen forum of zelfs website verder toegelicht worden.
Titel: Behandelde soortgroepen
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:11:04 pm
Behandelde soortgroepen:
Titel: Scutellaria - Groot glidkruid vs. Trosglidkruid
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:24:05 pm
Groot glidkruid vs. Trosglidkruid:
Groot glidkruid (Scutellaria altissima), een verwilderende tuinplant, gelijkt sterk op de neofyt Trosglidkruid (Scutellaria columnae).

SoortGroot glidkruidTrosglidkruid
KleurBlauwpaarsRoodpaars
OnderlipWitRoodpaars
Lengte bloemkroonMinder dan 18 mmMeer dan 18 mm

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Geranium - Ooievaarsbek
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:25:34 pm
Geranium - Ooievaarsbek:
Vegetatief zijn Geranium soorten zeer lastig op habitus te onderscheiden. Een scherpe detailfoto van de bladsteelbeharing (dus niet van de stengel of de bloem/vruchtsteel) maakt het op naam brengen een stuk gemakkelijker. Vergeet echter niet om ook een foto van het blad toe te voegen.

Soort Bladsteelbeharing
Berm Korte, ongelijke klierharen en gewone haren tot 1,5 mm
Ronde Met korte (0,5 mm), ongelijke klierharen en lange, gewone haren
Zachte Korte (0,2-0,5 mm), ongelijke klierharen, veel gewone (0,1-0,4 mm) haren en  lange (tot 1,5 mm) rommelige, gewone haren
Kleine Korte, gewone (0,2 mm) haren, soms ook met klierharen
Slipbladige Schuinafstaande (naar beneden gerichte) gewone beharing

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Viburnum - Sneeuwbal
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:28:17 pm
Viburnum - Sneeuwbal:
Viburnum heeft drie sterk gelijkende soorten met rimpelig blad met hierop sterharen.

SoortViburnum rhytidophyllumViburnum x rhytidophylloidesViburnum lantana
Lengte/breedte verhoudingMeer dan 3 keer zo lang als breedMinder dan drie keer zo lang als breedMinder dan twee keer zo lang als breed
Bladkleur bovenzijdeDonkergroen, sterk glimmendGroen, matGroen, mat
Bladkleur onderzijdeWitte nerven met wit bladWitte nerven met groen bladWitte nerven met groen blad
Sterharen bovenzijde bladWeinigVeelVeel
Nervatuur bovenzijde bladZeer diep ingezonkenIntermediair ingezonkenOndiep ingezonken
BladrandVrijwel gaafrandigIntermediair/getandGezaagd

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)

(https://waarneming.nl/fotonew/9/13236779.jpg)
Titel: Papaver - Reuzenklaproos s.l.
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:29:25 pm
Reuzenklaproos s.l.
Reuzenklaproos s.l. bestaat uit drie soorten die bijzonder lastig te onderscheiden zijn. Door hybridisatie tussen alle drie de soorten, is het noodzakelijk om alle kenmerken te bekijken. Papaver pseudo-orientale is bij verre de meest algemene soort, Papaver orientale verwildert zéér zelden en Papaver bracteatum is nog niet vastgesteld in Nederland.

Determinatiekenmerken:
P. orientaleP. pseudo-orientaleP. bracteatum
Zwarte vlak aan basis kroonbladAfwezigBreder dan lang, niet voorbij midden van kroonblad rijkendLanger dan breed, voorbij midden van kroonblad rijkend
BloemknoppenKnikkendRechtopRechtop
Stempelstralen8-159-1912-24
VruchtGloeilamp/kegelvormig, meestal hoger dan breedRond, meestal breder dan hoogGloeilamp/kegelvormig, meestal hoger dan breed
StempelschijfBolPlatBol
KelkbladenAfvallend of 1-4Afvallend3-8
StengelbladenOok in bovenste 1/3e deel van de stengel aanwezigTot 2/3e van de stengel aanwezigOok in bovenste 1/3e deel van de stengel aanwezig

Papaver orientale:
http://waarneming.nl/waarneming/view/84589062

Papaver pseudo-orientale:
http://waarneming.nl/waarneming/view/84780832

Refenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Arum - Aronskelk in vruchtstadium
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:31:13 pm
Arum - Aronskelk in vruchtstadium:
Italiaanse en gevlekte aronskelk zijn in vruchttijd vrij lastig te onderscheiden.

SoortGevlekteItaliaanseBetrouwbaarheid
Lengte 'vruchtaar'3-6 cm7-20 cmBeperkt
Houding 'vruchtaar'RechtopstaandVaak gekniktBeperkt
Kleur bessen bij rijpheidOranje tot roodOranjeBeperkt
Diameter bessen bij rijpheid0,5 cm1,0 cmVrij betrouwbaar

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Erodium - Reigersbek
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:32:47 pm
Erodium - Reigersbek:
Erodium is een zeer complex geslacht met veel en sterk gelijkende taxa. Er worden veel fouten gemaakt tussen duin, gewone en kleverige reigersbek.

Gewone reigersbekDuinreigersbekKleverige reigersbek
Diameter bloem8-17 mm8-17 mm6-8 mm
Lengte kroonbladenOngelijkOngelijkGelijk
Grijs vlekje op twee kleinste kroonbladenAanwezigAfwezigAfwezig
Kleur kroonbladenPaarsRoze tot licht paarsRoze tot licht paars
KlierharenBeperkt aanwezig, maar NIET bovenop bladBeperkt aanwezig, maar NIET bovenop bladAanwezig, ook bovenop blad
Aantal bloemen/vruchten per bloeiwijze5-73-52-3 (-5)
Lengte snavelTot 3,5 cmTot 2,5 cmTot 2,5 cm



Overige gelijkende taxa:
Onderscheidend kenmerk
Erodium x anaristatum (duin x kleverige)Helmknoppen geel (niet verwarren met het stuifmeel) i.p.v. paars
Erodium cicutarium var. pimpinellifoliumGele vlekken met bruine of zwarte puntjes op twee kleinste (of alle) kroonbladen


Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse (2017)
Titel: Carduus - Langstekelige distel vs. kruldistel
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:34:07 pm
Langstekelige distel vs. kruldistel:
Lengte van de naalden is geen betrouwbaar kenmerk! Aanvullende kenmerken dienen bekeken te worden.

SoortKruldistelLangstekelige distelBetrouwbaarheid
Lengte stekelsMeestal tot 5 mmMeer dan 6 mmLaag
Beharing onderzijde bladSpinnenwebachtigBijna afwezigVrij betrouwbaar
BloemhoofdjesIn kluwens van 1 tot 5Vaak alleen, soms tot 3 bijeenLaag
BloemhoofdjesVaak gekniktMeestal rechtopstaandBeperkt
Breedte omwindsel1,5-1,8 cm1,8-2,5 cmBetrouwbaar
Nerf middelste omwindselblaadjesOnderste 1/3e deel onopvallendOver hele lengte opvallendVrij betrouwbaar

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Plantago - Ruige weegbree vs. smalle weegbree
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:35:17 pm
Ruige weegbree vs. smalle weegbree:
In aanvulling op de opmerking van Nathalie; ruige weegbree heeft dwarsnervatuur en smalle weegbree niet. De overige kenmerken heb ik niet gecontroleerd, maar worden genoemd in The Vegetative Key to the British Flora (2009).

Smalle weegbreeRuige weegbree
BeharingLang (>1 mm) en slank (0.05 mm)Kort (< 1 mm) en dik (0,2 mm)
Hoofdnerven3-5(-7) hoofdnerven, licht doorschijnend (tegen licht in houden)3-5(-7)(-9) hoofdnerven, niet doorschijnend (tegen licht in houden)
HoofdnervenDiep ingezonken aan bovenzijdeOndiep ingezonken aan bovenzijde
DwarsnervenAfwezigAanwezig
BladsteelNiet paars aan basisVaak paars aan basis
BladrandGaafrandigGaafrandig of getand
StengelGegroefdRond

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Veronica - Ereprijs: Akker-, Grote, Gladde & Doffe
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:37:48 pm
Ereprijs: Akker-, Grote, Gladde & Doffe:
De meeste ereprijzen zijn snel op naam te brengen, maar er worden nog veel fouten gemaakt tussen grote, akker-, gladde en doffe ereprijs. Door het beperkte aantal foto's, is het vaak lastig tot ondoenlijk om de soort vast te stellen. Hopelijk draagt deze tabel bij om de diagnostische kenmerken beter bekend te maken.

AkkerereprijsGrote ereprijsGladde ereprijsDoffe ereprijs
Beharing op vruchtEnkel klierharenGewone & klierharenGewone & klierharenGewone & klierharen
Vrucht(lobben)HartvormigWijd uitstaandHartvormigHartvormig
Kelkbladen tijdens vruchttijdNiet bedekkendElkaar bedekkend bij basisElkaar bedekkend bij basisNiet bedekkend
Beharing basis kelkbladenZwak behaardZwak behaardZwak behaardSterk behaard
Lengte stijlZéér kortZéér langVoorbij vruchtlobben uitstekendNiet tot weinig buiten vruchtlobben uitstekend
BladkleurLichtgroenDonkergroenDonkergroen, vaak glanzendDonkergroen, vaak dof
BladvormLanggerektRond tot ovaalEirond tot langwerpigVrijwel rond tot langwerpig
Lengte bloemsteel t.o.v. schutbladMinder dan 1,52-3 keer zo langMinder dan 1,5Minder dan 1,5
Bloemkroon5-8 mm8-15 mm5-8 mm3-4(-7) mm
Vorm kelkslippenEirond tot langwerpig, stompEirond tot langwerpig, stompBreed eirond, spits tot toegespitstLangwerpig spatelvormig, stomp
BladrandOndiep tot diep gekarteldDiep gekarteldDiep gekarteld/gezaagdOndiep gekarteld
Aantal zaden per vruchthok2-75-107-9(-15)5-6(-7)
BloemkleurOverwegend wit, vaak met blauwLicht blauw tot blauwLicht paarsblauw tot blauwLicht paarsblauw tot blauw

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Plantago - Grote weegbree vs. Getande weegbree
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:39:38 pm
Grote weegbree vs. Getande weegbree
Plantago major bestaat uit twee ondersoorten; getande weegbree (subsp. intermedia) en grote weegbree (subsp. major). Enkel de aanwezigheid van bladtanden aan de bladrand is niet voldoende om de ondersoort mee vast te stellen. Bij getande weegbree ontbreken de tanden vaak en bij grote weegbree kunnen zijn ze vaak ook aanwezig zijn. In onderstaande tabel staan aanvullende kenmerken genoemd.

Getande weegbreeGrote weegbree
BladrandMeestal getand, vooral bij bladvoetMeestal hoogstens gegolfd
BladpuntVrij puntigAfgerond
BladvoetGeleidelijk in bladsteel versmaldVrij plotseling in bladsteel versmald
Aantal hoofdnerven3-5(-7)(3-)5-9
BladbeharingFijn behaardNagenoeg kaal
BladkleurMeestal donkergroenMeestal bleekgroen
HabitatMeestal vrij vochtigMeestal droog
BloeiaarMeestal minder dichtbloemig, vooral onderaanMeestal dichtbloemig
KelkslippenOver de basis van doosvrucht heenliggendNiet over basis van doosvrucht heenliggend
Aantal zaden per doosvrucht(12-)15-18(-26)(4-)8-10(-15)

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Linum - Vlas
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:40:52 pm
Linum - Vlas:
In Nederland en België worden 9  soorten vlas aangetroffen. De meeste soorten zijn direct op bloemkleur te onderscheiden, maar de blauwbloemige soorten zijn erg lastig. De meest bekende en meest algemene soort (Vlas - Linum usitatissimum) wordt gekweekt als gewas voor de productie van lijnzaad. Deze onderscheidt zich van de andere Linum soorten door de brede (2-3 mm), grasachtige stengelbladen. Vegetatief zijn de andere vlassoorten niet op soort te brengen. In onderstaande tabel staan de soorten die in Nederland en België voorkomen en verwacht worden.

Wetenschappelijke naamNederlandse naamBloemkleurVerspreidingAchtergrond
Linum leoniiFrans vlasDonkerblauwBEInheems
Linum perenneOverblijvend vlasDonkerblauw?Sierplant
Linum austriacumOostenrijks vlasDonkerblauwNL & BESierplant
Linum bienneTweejarig vlasLichtblauwVerwachtWild in West-Europa
Linum usitatissimumVlasLichtblauw of witNL & BEGewas
Linum catharticumGeelhartjeWitNL & BEInheems
Linum grandiflorumGrootbloemig vlasRoodNL & BESierplant
Linum tenuifoliumSmal vlasLicht rozeBEInheems
Linum viscosumKleverig vlasRozeVerwachtWild in West-Europa


Bloemen donkerblauw, meeldraden en stijlen niet samenneigend, helmknoppen wit, kelkblaadjes smal:
Soorten met donkerblauwe kroonbladen behoren tot het Linum perenne aggregaat.

Linum leoniiLinum perenneLinum austriacum
Grootte plant5-15 cm30-80 cm30-80 cm
Aantal bloemen per plant1-65-255-25
Hoogte meeldraden t.o.v. stijlEven hoogHogerLager
Lengte kroonbladen8-14 mm15-20 mm15-20 mm
StengelSlank, opstijgendStevig, rechtopStevig, rechtop
Hoogte vruchtdoosn.v.t.5-7 mm3-5 mm
Stand vruchtsteeln.v.t.Recht tot schuin naar bovenHorizontaal tot teruggeslagen
Kleur kroonbladenn.v.t.Net iets donkerder dan austriacumNet iets lichter dan perenne


Bloemen lichtblauw, meeldraden en stijlen samenneigend, helmknoppen blauw, kelkblaadjes breed

Linum bienneLinum usitatissimum
Stengelbladen0,5-1,0 mm breed2-3 mm breed
Aantal bloemenWeinigVeel
Lengte kelkbladen4-5 mm6-9 mm
Rand kelkbladenNiet vlieizig, niet gewimperd, niet toegespitstVliezig, gewimperd, toegespitst aan top
Middennerf kelkbladenSterk opvallendWeinig opvallend
Kleur kroonbladenZeer licht witblauwLicht blauwpaars of volledig wit

Opmerkingen:

Referenties:
Blumen in Schwaben (http://www.blumeninschwaben.de/Zweikeimblaettrige/Leingewaechse/linum_rot_blau.htm)
Manual of the Alien Plants of Belgium (http://alienplantsbelgium.be/content/linum)

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Matricaria & Tripleurospermum - Echte kamille vs. Reukeloze kamille
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:43:59 pm
Echte kamille vs. Reukeloze kamille:
Probeer te allen tijde een foto van een dwars opengesneden bloemhoofdje en het blad te maken.

Echte kamilleReukeloze kamille
BloemhoofdjeHol, hoger dan breedGevuld, even hoog als breed
Rand omwindselbladenAlleen aan de top of helemaal niet bruinvliezigLangs groot deel bruinvliezig
Diameter bloem1-2,5 cm3-4 cm
GeurSterkZwak tot afwezig
Vorm bloemhoofdjeBol tot kegelvormigPlat tot bol
LintbloemenVlak tot teruggeslagenVlak
BloeitijdMei-herfstJuni-augustus

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Echium - Slangenkruid vs. Weegbreeslangenkruid
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:45:08 pm
Slangenkruid vs. Weegbreeslangenkruid:
Weegbreeslangenkruid is een niet-inheemse soort die uitgezaaid wordt. Voor determinatie is een foto van het zij-aanzicht van de bloem noodzakelijk.

SlangenkruidWeegbreeslangenkruid
Lengte bloem10-20 mm18-30 mm
Buiten bloem uitstekende meeldraden4-52
Beharing buitenzijde bloemEgaal behaardVoornamelijk op randen en nerven
RozetbladenLancetvormig, zijnerven niet zichtbaarOvaal, zijnerven duidelijk zichtbaar
StengelVaak rood gevlektMeestal ongevlekt

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Helianthus - Aardpeer vs. Stijve zonnebloem
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:46:11 pm
Aardpeer vs. Stijve zonnebloem:
Er is een groot scala aan "kleinbloemige" zonnebloemen, waarbij aardpeer en stijve zonnebloem de meest algemene zijn. Voor determinatie is een foto van de zijkant van het omwindsel noodzakelijk.

AardpeerStijve zonnebloem
OmwindselbladenTeruggeslagenTegen omwindsel aanliggend
Lengte omwindselbladen10-20 mm, langer dan breedte omwindsel6-12 mm, korter dan breedte omwindsel
WortelsKnollen vormendGeen knollen vormend

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Calendula - Goudsbloem vs. Akkergoudsbloem
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:47:36 pm
Goudsbloem vs. Akkergoudsbloem:
Om Calendula op soortnaam te krijgen, is een foto van het omwindsel het meest betrouwbaar, maar er zijn enkele aanvullende kenmerken.

GoudsbloemAkkergoudsbloem
BloemkleurMeestal oranjegeel, soms geelMeestal geel, soms oranjegeel
Diameter bloemhoofdje3-7 cm1-2 cm
Lengte omwindselbladen t.o.v. stralende lintbloemenMinstens twee keer zo langMinder dan twee keer zo lang
Lengte omwindselbladen onderlingVerschillend in lengteOngeveer gelijk
Stralende lintbloemenVaak meer rijenÉén rij
BuisbloemenGeel of roodbruinGeel
Beharing omwindselbladenRuigKlierachtig
StengelbeharingKortpluizigRuig
Vorm stengelbladenBoven midden het breedstBij midden het breedst
Punt stengelbladenVaak stompVaak puntig
VruchtenWrattig aan rugzijdeMet kam van stekels op rugzijde

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Veronica - Klimopereprijs
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 14:49:12 pm
Klimopereprijs:
Klimopereprijs is een zogeheten "aggregaat", een soortgroep met daarin bosklimopereprijs, akkerklimopereprijs en drielobbige ereprijs. In Nederland beschouwen we deze als ondersoorten, maar in het buitenland worden dit ook wel soorten beschouwd. Recent is schijnklimopereprijs waargenomen in Nederland, of deze ook tot dit aggregaat behoort, is niet helemaal duidelijk, maar ze is er in ieder geval nauw verwant aan. Erik Simons heeft hier een prachtig artikel over geschreven (zie eerste referentie). Onderstaande tabel is grotendeels overgenomen uit zijn artikel, met enkele aanvullingen, waaronder de recent bijgekomen schijnklimopereprijs.

Opmerking: Het is geen schande om klimopereprijs gewoon als klimopereprijs in te voeren, dit is enkel ter informatie voor als je wil weten hoe het zit met de ondersoorten.

Akker-Bos-DrielobbigeSchijn-
Wetenschappelijke naamsubsp. hederifoliasubsp. lucorumsubsp. trilobacymbalaria
ZeldzaamheidZeer algemeenZeldzaamVerwachtZeer zeldzaam
HabitatOveralOudere loofbossenVerstoorde terreinen, open bossenAdventief met potgrond
BloemkleurLichtblauw met wit hartLicht paarsroze tot bleekblauw zonder wit hartDonkerblauw met wit hartWit
Midden v.d. kelkbladenMin of meer kaalMin of meer kaalBehaardKaal
VruchtenKaalKaalKaalLang behaard
Aantal bladlobben(3-)5(-7)3 tot 5Meestal 35 tot 9
BladIets vlezig, lichtgroenVrij dun, lichtgroenIets vlezig, donkergroenVrij dun, lichtgroen
BladbreedteBreder dan langMeestal langer dan breedOngeveer rondOngeveer rond
Breedte middelste bladlobBreder dan langMeestal langer dan breedEven breed als langBreder dan lang
Lengte vruchtsteel7-14 mm, 2-4 keer zo lang als kelk10-18 mm, 3,5-7 keer zo lang als kelk4-8 mm, 1-2,5keer zo lang als kelk?, veel langer dan kelk
Breedte bloem6-9 mm4-6 mm4-6 mm6-10 mm
Beharing kelkrand0,7 mm>1 mm??
Stijl0,7-1 mm0,3-0,5 mm0,7-1,1 mm1,5 mm
Beharing vruchtsteelÉén rij korte harenRondom behaard (lange én korte)Één rij korte harenRondom lang behaard
ZaadGeelachtigRoodachtig bruin tot bleekrossigGeelachtig?

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Erik Simons (2016) met aanvullingen van Niels Eimers en Rutger Barendse
Titel: Myosotis - Vergeet-mij-nietje
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 15:09:35 pm
Myosotis - Vergeet-mij-nietje:
Ondanks dat de soorten relatief gemakkelijk uit te sleutelen zijn met Heukels' Flora, worden vergeet-mij-nietjes vaak slecht gefotografeerd. In onderstaande sleutel staan de belangrijkste diagnostische kenmerken genoemd. Fotografeer te allen tijde de kelk en de onderste vruchtstelen. Het opmeten van de bloemkroon helpt ook.

1a. Kelkblaadjes alleen met korte, aanliggende beharing. 2
1b. Kelkblaadjes tevens met lange, afstaande, deels haakvormig gekromde beharing. 3
2a. Kelkblaadjes tot 1/2e ingesneden. Bloemkroon 2-5 mm breed. Zompvergeet-mij-nietje
2b. Kelkblaadjes 1/5e-2/5e ingesneden. Bloemkroon 4-8 mm breed. Moerasvergeet-mij-nietje
3a. Bloeiwijze uit gele, roze en lichtblauwe bloemen bestaand. Veelkleurig vergeet-mij-nietje
3b. Bloeiwijze enkel uit lichtblauwe bloemen bestaand. 4
4a. Bloemen groot (5-8 mm breed), bloemkroon vlak. Bosvergeet-mij-nietje
4b. Bloemen klein (1,5-4 mm breed), bloemkroon trechtervormig. 5
5a. Bloem 1,5-3 mm breed, vruchtsteel kort (1-4 mm), 1-2 keer zo lang als de kelk. Ruw vergeet-mij-nietje
5b. Bloem 2,4(-5) mm breed, vruchtsteel langer (>5 mm), 2-3 keer zo lang als de kelk. Akkervergeet-mij-nietje

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Melilotus - Citroengele honingklaver vs. Goudgele honingklaver
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 15:10:55 pm
Citroengele honingklaver vs. Goudgele honingklaver:
Zonder foto van de vruchten, is het niet mogelijk om met zekerheid Citroengele van Goudgele honingklaver te onderscheiden, daar maken we gewoon Melilotus spec van. Het minimale verschil in geel tint tussen de twee soorten is niet langer op foto's te zien. Ook het verschil in lengte tussen het zwaard en de vleugels is niet altijd even sterk.

Citroengele honingklaver: Rijpe vruchten kaal, 3-4 mm lang, dwars gerimpeld, meestal 1-zadig, bij rijpheid bruin.
Goudgele honingklaver: Rijpe vruchten behaard, 5-6 mm lang, netnervig, meestal 2-zadig, bij rijpheid zwart.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse
Titel: Filago & Gnaphalium - Viltkruid vs. Droogbloem
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 15:11:21 pm
Viltkruid vs. Droogbloem:
Opmerkelijk zijn de vele vergissingen met viltkruiden en droogbloemen momenteel.

Viltkruid/Filago: Omwindse viltig/wollig behaard.
Droogbloem/Gnaphalium: Omwindsel kaal, omwindselblaadjes vaak met een iets vliezige rand.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse
Titel: Scilla & Puschkinia - Streephyacint vs. Buishyacint
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 15:23:22 pm
Streephyacint vs. Buishyacint:
Deze twee soorten gelijken sterk op elkaar met hun witte kroonbladen met een blauwe middennerf, maar zijn niet voor niets in verschillende geslachten ingedeeld.

BuishyacintStreephyacint
Wetenschappelijke naamPuschkinia scilloidesScilla mischtschenkoana
BloeitijdApril t/m meiFebruari t/m april
BloemMet buisvormige binnenkroon (paracorolla)Zonder binnenkroon
MeeldradenAan binnenzijde binnenkroon ingeplant, kort (2-3 mm)Op kelkbladen ingeplant, lang
Bloeiwijze4-12 bloemen, dichte tros2-6 bloemen, losse tros
KroonbladenOnderste 1/3e-1/4e deel vergroeidNiet vergroeid
Lengte kroonbladen10-20 mm lang, 6-7 mm breed7-11 mm lang
BloemsteelTot 6 mm lang (tot 15 mm in vruchttijd)3-15 mm lang
Aantal grondbladen1-2(-3)2-3(-5)
Bladafmetingen7-18(-24) mm breed, even lang als stengel4-20 mm breed, 5-15 cm lang
ZadenLichtbruinZwart met wit olielichaam (halve ringvormig)

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Koos Ballintijn (2017)
Titel: Anemone - Oosterse anemoon vs. Blauwe anemoon
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 15:41:49 pm
Oosterse anemoon vs. Blauwe anemoon:
Deze grootbloemige anemonen zijn in talloze cultivars beschikbaar en kunnen wit, roze, blauw en paars zijn.

Blauwe anemoonOosterse anemoon
Beharing bloemsteelAangedrukt behaardLang afstaand behaard
Deelblaadjes grondbladenLang gesteeldZittend tot kort gesteeld
Bloemsteel na bloeiKnikkendRechtopstaand
Onderzijde kroonbladenKaalZéér licht behaard

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Hinko Talsma
Titel: Ilex - Hulst
Bericht door: Rutger Barendse op februari 24, 2017, 17:04:28 pm
Ilex - Hulst:
Een sleutel naar enkele in de winter groenblijvende soorten, waarvan Ilex glabra, Ilex opaca en Ilex perado nog niet verwilderd zijn vastgesteld in België en Nederland.

1 Bladen kleiner dan 3 centimeter, onderzijde met kleine zwarte puntjes -2
1 Bladen groter dan 3 centimeter, onderzijde zonder zwarte puntjes - 3
2 Twijgen behaard, bladrand over de hele lengte zwak getand – Ilex crenata
2 Twijgen onbehaard, blad alleen aan de top enkele of geen tanden – Ilex glabra
3 Bladeren 3-5 centimeter met kleine tanden – Ilex x meservae (I. aquifolium x rugosa)
3 Bladeren, zeker enkele, groter dan 4 centimeter – 4
4 Bovenzijde blad mat en vaak geelgroen, bloemen op eerstejaars twijgen, twijgen behaard – Ilex opaca
4 Bovenzijde blad glimmend en donkergroen, bloemen op tweedejaars twijgen, twijgen kaal – 5
5 Bladeren 3-7 centimeter met sterk golvende randen – Ilex aquifolium
5 Bladeren (4-)6-15 centimeter, bovenzijde vlakker met ook vlakke randen - 6
6 Bladrand oudere bladen ongestekeld,  op jonge bladen weinig gestekeld, bladsteel vaak gevleugeld - Ilex perado
6 Bladrand regelmatig en langer bestekeld, bladsteel iets afgeplat – Ilex x altaclerensis (I. aquifolium x perado)

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2013)
Titel: Papaver - Bleke klaproos vs. grote klaproos (en hybride)
Bericht door: nielseimers op februari 24, 2017, 23:16:39 pm
Bleke klaproos vs. grote klaproos (en hybride)
Het bestaan van de kruising is enigszins omstreden (het zou een steriele vorm van grote klaproos kunnen betreffen).


Grote klaproos
HybrideBleke klaproos
VruchtbaarheidFertielSterielFertiel
Kleur kroonbladenMeestal rood, soms oranjeOranje of roodAltijd oranje
Beharing bloem/vruchtsteelMeestal afstaand, soms aanliggendAfstaand of aanliggendAanliggend
Zwarte vlek op kroonbladenMeestal aanwezig, soms afwezigAanwezig, wazig of afwezigAltijd afwezig
Aantal stempelstralen11-139-117-9
VruchtvormIets hoger dan breedIntermediairVeel hoger dan breed
StempelschijfKegelvormigBolvormigPlat
Kleur jonge stempelstralenGeheel purperPurper aan uiteindes, verder geelGeheel geel
Kleur melksapWitWitGeel
StempelstralenVerdwijnend onder twee naastgelegenVerdwijnend onder twee naastgelegenElkaar pas in het midden rakend
BladkleurGroenIntermediairBlauwgroen
BladvormGrote, gezaagde eindlobHoogst variabelEindlob niet veel groter dan overige lobben, ongezaagd
ZaailingGrote eindlobBladlobben afwijkend van vormGeen grote eindlob

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Vinca - Kleine maagdenpalm vs. Grote maagdenpalm
Bericht door: Rutger Barendse op februari 25, 2017, 07:52:28 am
Vinca - Maagdenpalm:

1 Bladeren sterven af in de winter, minstens enkele bladen 3-4 keer zo lang als breed - Vinca herbacea *
1 Bladeren groenblijvend in de winter, bladeren maximaal 3 keer zo lang als breed  - 2
2 Korte kelktanden (3-4 mm), bladrand kaal - Kleine maagdenpalm - Vinca minor
2 Lange kelktanden (6-18 mm), bladrand kaal of behaard - 3
3 Bladen nooit langer dan 3,5 cm - Vinca balcanica *
3 Bladen tot 9 cm groot - 4
4 Bladrand duidelijk behaard (bekijk meerderen bladeren), haren op de kelk 0,5-1 mm - Grote maagdenpalm - Vinca major
4 Bladrand kaal, kale kelk of haren op de kelk 0,2 mm of minder - Vinca difformis *

* Vinca herbacea, V. difformis en V. balcanica zijn nog niet verwilderd gevonden in Nederland en België.

Kleine maagdenpalm vs. Grote maagdenpalm
De bladrand van Grote maagdenpalm is behaard, bij Kleine maagdenpalm is de bladrand kaal (van dichtbij bekijken!).

Na even oefenen met dit harde kenmerk zie je het verschil (bladgrootte, bladvoet, bloemgrootte, ook de wat matte kleur van Grote) van een afstand.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2014)

Grote maagdenpalm - Vinca major (bloeiend) 2014-01-01 Mol - Millegem © Rutger Barendse
(https://waarnemingen.be/fotonew/0/5942180.jpg)
Titel: Galanthus - Sneeuwklokje
Bericht door: nielseimers op februari 25, 2017, 09:07:41 am
Galanthus - Sneeuwklokje:
Zelfs het sneeuwklokje is lastig, met maar liefst 6 bevestigde soorten in Nederland!

Sleutel:
1 Blad groen, bladontplooiing ineengerold (fig.C) - 2
1 Blad grijs- of blauwgroen (tenminste aan de onderzijde), bladontplooiing ineengerold (fig. C) , vlak (fig. A) of met de randen naar beneden gevouwen (fig. B ) - 3
2 Bladtop kapvormig. Groene vlek tenminste half zo lang als de binnenste bloemdekbladen - Galanthus ikariae
2 Bladtop vlak. Groene vlek minder dan half zo lang als de binnenste bloemdekbladen - Galanthus woronowii
3 Bladontplooiing ineengerold (fig.C) - 4
3 Bladontplooiing vlak (fig. A) of met de randen naar beneden gevouwen (fig. B ) - 5
4 Binnenste bloemdekbladen alleen aan de top met een groene vlek. Bladen 0,5—2,2(—2,5) cm breed, recht, tijdens de bloei kort en nog niet volledig volgroeid. Galanthus alpinus
4 Binnenste bloemdekbladen aan de top en aan de basis met een groen vlek, deze soms met elkaar verbonden; soms (cultuurvorm) met alleen een vlek aan de top. Bladen 2—3,6 cm breed, recht of om de as gedraaid, tijdens de bloei volledig volgroeid. - Galanthus elwesii
5 Blad 1—2 cm breed. Bladontplooiing met de randen naar beneden gevouwen (fig. B ). Binnenste bloemdekbladen met een groene vlek aan de top en/of de basis (deze soms met elkaar verbonden) - Galanthus plicatus
5 Blad 0.6—1 cm breed. Bladontplooiing vlak (fig. A). Binnenste bloemdekbladen met een groene vlek aan de top - Galanthus nivalis

(https://waarneming.nl/fotonew/6/12848436.jpg)
(uit: Davis, 1999; op dwarsdoorsnede van buiten naar binnen: bladschede, blad, stengel, blad)

Referenties:
Tekst: Leni Duistermaat (2014)
Titel: Muscari - Blauwe druifjes vs. Langbladige druifhyacint
Bericht door: nielseimers op februari 25, 2017, 17:52:59 pm
Blauwe druifjes vs. Langbladige druifhyacint:
Blauwe druifjes is in Nederland en België een zeldzame stinzenplant die waarschijnlijk niet meer aangeboden wordt in tuincentra. Deze soort komt wild voor in het Middellandse Zeegebied en Klein-Azië. Langbladige druifhyacint is een zeer populaire tuinplant die gemakkelijk verwildert. Deze soort komt uit Klein-Azië. Ze is zeldzaam in Nederland en België. Beide soorten bloeien van maart tot en met mei en zijn te vinden in graslanden en beschaduwde stinzenmilieus. De soorten kunnen tot 40 cm hoog worden. In onderstaande tabel is weergegeven hoe Blauwe druifjes te onderscheiden is van de sterk gelijkende Langbladige druifhyacint.

Blauwe druifjesLangbladige druifhyacintBetrouwbaarheid
Vorm volwassen bloemenBolrondLangwerpig ovaalBeperkt
BloemkleurMeestal blauw, soms paarsblauwMeestal paarsblauw, soms blauwBeperkt
Aantal grondbladen2-3(-4)4-10Hoog
Blad breedte5-12 mm, het breedst nabij de top1-6 mm breed, naar de top toe steeds smallerHoog
Blad habitusKort, breed, rechtopstaand, stijfLang, smal, liggend/overhangend, slap, rommelig, gedraaidHoog

Opmerkingen:

Refenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse (2017)
Titel: Urtica - Zuidelijke brandnetel
Bericht door: nielseimers op februari 26, 2017, 11:05:05 am
Zuidelijke brandnetel:
Zuidelijke brandnetel komt voor in het Middellandse Zeegebied, maar komt adventief met potgrond mee naar Nederland. In het stedelijk gebied weet de soort zich te vestigen. Zuidelijke brandnetel valt vooral op door de bovenaan mannelijke, lange, hangende bloeiwijzes en onderin vrouwelijke, korte, afstaande bloeiwijzes. Vegetatief is de soort echter ook gemakkelijk te onderscheiden van kleine en grote brandnetel.

Grote brandnetelZuidelijke brandnetelKleine brandnetel
BloemenTweehuizigEenhuizig, eenslachtigEenhuizig, tweeslachtig
Steunblaadjes4, tot 8 mm2, meer dan 2 mm4, ongeveer 1 mm
WortelWortelstok, MeerjarigPenwortel, eenjarigPenwortel, eenjarig
BladvoetHartvormigHartvormigWigvormig

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Cardamine - Aziatische veldkers
Bericht door: nielseimers op februari 26, 2017, 11:28:58 am
Aziatische veldkers:
Aziatische veldkers is een soort die adventief met potgrond hier is gekomen. De wetenschappelijke naam is enkele keren veranderd; van Cardamine 'Asian' Flexuosa via Cardamine hamiltonii naar het huidige Cardamine occulta. Inmiddels is Aziatische veldkers overal te vinden, mits je op de juist locaties zoekt (tuincentra, begraafplaatsen, plantsoenen, plantpotten, etc.).

Kleine veldkersAziatische veldkersBosveldkers
BladrozetAanwezigAfwezigAanwezig
Beharing bovenzijde bladAanwezigAfwezig (soms aan rand)Aanwezig
Eindlob deelblaadjesRond tot licht gegolfdSterk drielobbigSterk gegolfd
Aantal meeldraden4(-5)66
Voet van de stengelMeestal kaalAltijd kaalMeestal behaard

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Echinops - Kogeldistel
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:23:51 am
Echinops - Kogeldistel
Sleutel voor het determineren van verwilderende Kogeldistels in Nederland en België.

1 Bladen op de bovenzijde zonder haar ->  Echinops ritro
1 Bladen op de bovenzijde behaard -> 2
2 Omwindsel, bovenste deel stengel en bovenkant bladen met klierharen, vruchtjes 6-10 mm ->  Beklierde kogeldistel - Echinops sphaerocephalus *
2 Omwindsel en bovenste deel stengel zonder klierharen -> 3
3 Middelste en binnenste omwindselbladen rechtopstaand, bloemen hardblauw, plant tot 1,25 meter hoog ->  Blauwe kogeldistel - Echinops bannaticus
3 Minstens de binnenste omwindselbladen naar buiten gebogen, bloemen wittig tot grijsachtig lichtblauw, plant tot 2,5 meter hoog ->  Stekelige kogeldistel - Echinops exaltatus

*  De kruising Echinops x pellenicianus (E. exaltatus x sphaerocephalus) is minder beklierd en heeft loze vruchtjes van 10 mm.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2012)
Titel: Elaeagnus - Olijfwilg
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:24:42 am
Elaeagnus - Olijfwilg:
Sleutel voor het determineren van verwilderende en exotische Elaeagnus soorten.

1 Jongste twijgen witviltig – Smalle olijfwilg – Elaeagnus angustifolia
1 Jongste twijgen (zeer korte takjes uitgesloten) anders gekleurd, vaak roodachtig – 2
2 Bladeren aan de bovenzijde glanzend; in de winter groen; leerachtig – 3
2 Bladeren aan de bovenzijde dof (soms zilverachtig papillieus), in de winter afvallend; niet leerachtig – 5
3 (1) Plant met meerdere, regelmatig geplaatste stekels, vrij smal blad (nooit breder dan 4 cm.) – Stekelige olijfwilg – Elaeagnus pungens
3 Plant zonder of met een een paar stekels, blad breder (zeker een aantal breder dan 4 cm.) – 4
4 Bladeren elliptisch, vrij breed. Bijna alle schubben op de onderzijde van het blad zilverachtig 'Brede olijfwilg'  – Elaeagnus macrophylla *
4 Bladereren smaller, vrij regelmatig bruine schubben op de onderzijde van het blad. Soms een enkele stekel – 'Basterdolijfwilg' – Elaeagnus x submacrophylla **
5 (2) Plant volledig doornloos – 6
5 Plant met af en toe een doorn of doornachtige kleine vertakking – 'Schermolijfwilg' – Elaeagnus umbellata
6 Vruchten eivormig 1 cm, rijp blijvend zilverachtig aan buitenzijde, droog.  Bladeren aan beide zijdes blijvend zilverachtig geschubd – Zilverwilg – Elaeagnus commutata ***
6 Vruchten langwerpig 1,5 cm, rijp donkerroodbruin, sappig. Aan 2-3 cm. lange stelen. Bladeren aan bovenzijde niet blijvend zilverachtig geschubd – Langstelige olijfwilg - Elaeagnus multiflora
 
* Elaeagnus macrophylla is nog niet verwilderd aangetroffen in België.
** Synoniem= E. x ebbingei , Plant neigt meestal meer naar E. macrophylla dan naar de andere ouder E. pungens
*** Elaeagnus commutata is nog niet verwilderd aangetroffen in België.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2015)
Titel: Fraxinus - Es
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:25:27 am
Fraxinus - Es
Sleutel naar wilde en verwilderde Fraxinus soorten in België en Nederland.

1 Bladeren enkelvoudig of 3 tallig geveerd - 2
1 Bladeren meer dan drietallig geveerd - 3
2 Twijgen grijs, knoppen zwart – Fraxinus excelsior ‘Diversifolia’
2 Twijgen groen , knoppen donkerbruin – Fraxinus angustifolia ‘Monophylla’
3 (1) Deelblaadjes zittend - 4
3 Deelblaadjes gesteeld - 6
4 Bladeren 5-7 tallig, bladrand gaafrandig – Fraxinus latifolia
4 Bladeren (7-)9-13-tallig, bladrand met tanden – 5
5 Donkerbruine knoppen vaak in kransen van 3, blaadjes lancetvormig, tanden bladrand afstaand - Fraxinus angustifolia
5 Zwarte knoppen tegenoverstaand, blaadjes ovaal-langwerpig, tanden bladrand aanliggend – Fraxinus excelsior
6 (3) Twijgen eerst behaard, bruine knoppen spits en langer dan breed – Fraxinus pensylvanica
6 Twijgen altijd kaal, donker zilvergrijze knoppen stomp en breder dan lang – 7
7 Blaadjes 6-15 centimeter, bloeiwijze hangend, bloemen groen/bruin  - Fraxinus americana
7 Blaadjes 3-8 centimeter, bloeiwijze rechtop, bloemen met witte kroonbladeren - Fraxinus ornus

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2014)
Titel: Mentha - Munt
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:26:39 am
Mentha - Munt
Sleutel voor het determineren van wilde, verwilderende en exotische Mentha-taxa

1 Kelk viertandig - Mentha cervina
1 Kelk vijftandig - 2
2 Stengels liggend, vertakt, matvormig, bladen kleiner dan 5 mm. Bloemen minder dan 6 per knoop -  Mentha requienii
2 Niet deze combinatie van kenmerken - 3
3 Kelk met ongelijke tanden, in de keel dicht behaard. Bladen tot 1,2 cm breed, maximaal licht getand -  Polei - Mentha pulegium
3 Kelk met gelijke tanden, in de keel minder dicht behaard. Bladen breder dan 1 cm. , vaak sterker getand - 4
4 Plant alleen met bloemen in kluwens in de bladoksels - 5
4 Bloemen alleen in eindstandige schijnaren, die langer dan breed zijn - 9
4 Bloemen in een bolvormige schijnaar, vaak enkele (2-3) kluwens in de bladoksels -  Watermunt - Mentha aquatica
5 Kroonbuis van binnen kaal of weinig haren - 6
5 Kroonbuis met haarring van binnen - 8
6 Kelk van buiten geheel behaard - M. x carinthiaca (M. arvensis x suaveolens)
6 Kelk van buiten kaal of alleen bovenaan behaard - 7
7 Kelk klokvormig, bladen iets behaard - Edelmunt - M. x gracilis (M. arvensis x spicata)
7 Kelk klokvormig tot langwerpig, blad bijna kaal, plant vaak rood aangelopen -  Mentha x smithiana (M. spicata x M. x verticillata)
8 (5) Kelk buisvormig, van binnen duidelijk afstaand behaard, kelktanden >0,5 mm. -  Kransmunt - Mentha x verticillata (M. aquatica x arvensis) *
8 Kelk klokvormig, van binnen kaal (of aanliggend behaard), kelktanden <0,5 mm. -  Akkermunt - Mentha arvensis
9 (4) Blad duidelijk gesteeld, de meeste bladstelen meer dan 2 mm - 10
9 Blad zittend tot kort gesteeld, bladstelen meestal minder dan 2 mm. - 11
10 Blad met licht-hartvormige voet en eirond, van boven en onder groen -  Mentha x suavis (M. aquatica x suaveolens)
10 Bladen aan de voet afgerond, van boven lichter gekleurd -  Pepermunt - Mentha x piperta (M. aquatica x spicata)
11 (9) Bladen, stengel, bloemsteel en kelk aan de voet kaal -  Aarmunt - Mentha spicata
11 Bladen, stengel, bloemsteel en kelk aan de voet behaard - 12
12 Haren onvertakt en rechtopstaand. Bladen zonder duidelijk uitspringende nerven -  Hertsmunt - Mentha longifolia
12 Haren gekroesd en ten dele liggend, met of zonder onvertakte rechtopstaande haren. Bladnervatuur duidelijk - 13
13 Bladen meer dan 2 maal zo lang als breed - 14
13 Bladen minder dan 2 maal zo lang als breed - 15
14 Tanden langs de bladrand langgepunt en naar buiten wijzend -  Mentha x villosonervata (M. longifolia x spicata)
14 Tanden langs de bladrand naar voren wijzend -  Aarmunt - Mentha spicata
15 (13) Bloemen witachtig. Plant met weeïge geur. Tanden van het blad naar beneden gevouwen -  Witte munt - Mentha suaveolens
15 Bloemen roze-achtig. Plant met variabele geur, vaak zoetig.  Tanden van het blad niet naar beneden gevouwen - 16
16 Fertiel. Bladen tenminste ten dele met parallelle bladranden -  Wollige munt - Mentha x rotundifolia (M. longifolia x suaveolens)
16 Steriel. Bladen rondachtig tot eirond, nergens op een langer deel even breed - Mentha x villosa var. alopecuroides

* Mentha x villosa s.l. is intermediair tussen M. suaveolens en M. spicata en kan meerdere verschijningsvormen hebben en veel op 1 van  beide lijken.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2012)
Titel: Ribes
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:27:43 am
Ribes
Sleutel voor het determineren van wilde, verwilderende en vaker gekweekte Ribes soorten in Nederland en België.
 
1 Takken met stekels - 2
1 Takken zonder stekels - 3
2 Vrucht (10-20 mm) en vruchtbeginsel aan de buitenzijde harig, behaarde kort uitstekende stijl, stekels 1 tot 3-delig - Kruisbes - Ribes uva-crispa
2 Vrucht (6-12 mm) en vruchtbeginsel aan de buitenzijde kaal, behaarde lang uitstekende stijl, stekels enkelvoudig - Worcesterbes - Ribes divaricatum
3 (1) Bloemen helder geel, bladen kaal - Gele ribes - Ribes odoratum
3 Bloemen rood of roze, bladen behaard - 4
3 Bloemen groen, purpergroen of geelachtig groen , uitzonderlijk bruinachtig rood - 5
4 Bloemen bleekgeel in het midden, roze van buiten, bladen geurloos - Ribes x gordonianum *
4 Bloemen geheel roze tot donkerroze, bladen riekend - Rode ribes - Ribes sanguineum
5 (3) De grootste bladen kleiner dan 6 centimeter - 6
5 De grootste bladen groter dan 6 centimeter - 7
6 Bladeren met 3 meer puntige lobben, bloeiwijze schuin rechtop, bloemen geelgroen, bes rood - Alpenbes - Ribes alpinum
6 Bladeren met 3 stompere lobben, bloeiwijze wat afhangend, bloemen purpergroen, bes zwart – Ribes x nidigrolaria
7 (5) Onderzijde blad met gele klieren, blad bij kneuzing geurend (cassis), bes zwart - Zwarte bes - Ribes nigrum
7 Bladonderzijde zonder klieren en niet geurend, bes rood – 8
8 Bloembodem bekervormig met duidelijk behaarde binnenzijde van de kelklobben, bloemen roodachtig of geelgroen – Ribes petraeum *
8 Bloembodem schotel tot licht klokvormig met duidelijk kale binnenzijde van de kelklobben, bloemen geelgroen – 9
9 Onderzijde blad licht behaard tot kaal, bladvoet met grote lobben, helmknop strikvormig (loep!) – Aalbes - Ribes rubrum
9 Onderzijde blad dicht behaard, bladvoet bijna recht, helmknop in omtrek rond (loep!) – Noorse aalbes - Ribes spicatum

* Ribes x gordonianum en Ribes petraeum zijn nog niet verwilderd gevonden maar lijken veel op al wel gevonden Ribessen en worden ook in cultuur gehouden.

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2013)
Titel: Setaria - Naaldaar
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:28:53 am
Setaria - Naaldaar
 
1 Borstels onder het aartje met terugwijzende tandjes, klevend, vooral bij uitgegroeide exemplaren - 2
1 Borstels onder het aartje met na voren wijzende tandjes, niet klevend - 3
2 Rand van de bladschede kaal, aartje 1.7 - 2 mm -  Setaria adhaerens
2 Rand van de bladschede lang behaard, aartje 2 - 2.3 mm -  Kransnaaldaar - Setaria verticillata
3 (1) 1-3 borstels onder het aartje - 4
3 6-8 borstels onder het aartje - 5
4 aar 6 mm of breder (zonder borstels), aartje 3 - 3.4 mm. Eenjarige plant -  Geelrode naaldaar - Setaria pumila
4 aar <5 mm (zonder borstels) en 5-8 cm lang. Aartje 2-3 mm. Meerjarige plant -  Slanke naaldaar - Setaria parviflora
4 aar <5 mm (zonder borstels) en tot 25 cm lang. Aartje 2-3 mm. Meerjarige plant -  Setaria sphacelata
5 (3) Bloeiwijze-as met zeer korte stekeltjes - Setaria verticilliformis
5 Bloeiwijze-as glad -> 6
6 Blad van boven met (soms weinige) zachte haartjes - Chinese naaldaar - Setaria faberi
6 Blad van boven onbehaard -> 7
7 Bloeiwijze overhangend, met blijvende lemma's, dikke aren (15-30 mm), aartje tot 3 mm, borstels soms niet buiten het aartje uitstekend - Trosgierst - Setaria italica
7 Bloeiwijze meer rechtop soms wat overhangend (var. major), afvallende lemma's, dunnere aren (tot 20 mm (?) var. major, tot 15 mm var. viridis), aartje tot 2.2 mm, borstels altijd buiten het aartje uitstekend - Groene naaldaar - Setaria viridis
 
Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2012)
 
Titel: Yucca - Palmlelie
Bericht door: Rutger Barendse op februari 27, 2017, 11:32:08 am
Yucca
In België en mogelijk ook Nederland worden vooralsnog twee soorten verwilderd gevonden. Het onderscheid is in aanleg simpel; Yucca gloriosa heeft brede bladeren zonder draadvormige aanhangsels aan de rand van het blad, Yucca flaccida heeft smaller blad met draadvormige aanhangsels.  In eerste aanleg werd aangenomen dat die laatste Y. filamentosa betrof, maar pas recent is zekerheid gekregen aan de hand van een bloeiwijze; het betrof Yucca flaccida.

Sleutel:
1 Planten zonder lange witte vezels langs de bladrand -> Yucca gloriosa
1 Planten met lange witte vezels langs de bladrand -> 2
2 Plant met kleine bloemen (kroonbladen 3-5 cm), bloeiwijze behaard, bladen dun en vrij smal -> Yucca flaccida
2 Plant met grotere bloemen (kroonbladen 5-7 cm), bloeiwijze kaal, bladen dikker en breder -> Yucca filamentosa

Mogelijk worden er meer soorten gekweekt. Yucca recurvifolia en Yucca glauca worden in Rothmaler 5 extra uitgesleuteld.

Referenties:

Tekst: Rutger Barendse (2014)
Titel: Polystichum - Naaldvaren
Bericht door: bhendrikx op februari 28, 2017, 09:16:14 am
Polystichum - Naaldvaren:

1 Bladen enkel geveerd – 4
1 Bladen dubbel veerdelig tot dubbel geveerd – 2
2 Pinnae worden naar beneden toe korter, onderste pinnae duidelijk smaller dan de breedste. Pinnules nabij de rachis aflopend zittend (zonder duidelijke steel) met een min of meer wigvormige voet. Blad vrij hard,  donkergroen. Bladsteel kort  (1/5 van de bladschijf) - Stijve naaldvaren - Polystichum aculeatum
2 Pinnae worden naar beneden toe weinig korter, onderste pinnae niet of slechts weinig smaller dan de breedste - 3
3 Blad sterk glanzend, leerachtig. Pinnules niet of nauwelijks gesteeld, veelal zittend. De onderste pinnae veelal opvallend naar binnen gedraaid. Planten vaak opvallend sterk beschubd met smalle schubben, zowel op rachis als op spil pinnae. - Glansschildvaren - Polystichum polyblepharum
3 Blad vrij zacht en dof, pinnules nabij de rachis duidelijk gesteeld, recht afstaand  t.o.v.  de pinnae spil. Bladsteel duidelijk langer dan 1/5 van de bladschijf. - Zachte naaldvaren - Polystichum setiferum **
4 Pinnae worden naar beneden toe korter, onderste pinnae duidelijk smaller dan de breedste. Bladschijf altijd korter dan 50 cm. - Lansvaren - Polystichum lonchitis*
4 Pinnae worden naar beneden toe weinig korter, onderste pinnae niet of slechts weinig smaller dan de breedste. Bladschijf veelal langer dan 50 cm. - Polystichum munitum

* P. lonchitis is zeer zeldzaam en kalkminnend. Jonge planten van P. aculeatum kunnen op P. lonchitis lijken, deze hebben echter nog geen fertiele bladeren en hebben vaak toch al meer ingesneden pinnae.
** Van P. setiferum zijn er zijn vele cultivars met afwijkend blad die ook verwilderen. Kenmerken van pinnules zijn in die gevallen nauwelijks relevant.

NB: Opmerkingen over de mate van wintergroen zijn, zijn niet relevant. Alle soorten zijn in normale winters wintergroen. Dit is dan ook geen bruikbaar determinatiekenmerk.
NB: Zeer zeldzaam verwilderd aangetroffen is verder Polystichum tsus-simense. P. munitum is tot dusver slechts een enkele keer verwilderd aangetroffen.
NB: Verder is op meerdere plekken Polystichum x bicknelli aangetroffenn; de hybride tussen Stijve naaldvaren en Zachte naaldvaren. Deze is intermediair in kenmerken, vaak opvallend fors en beste te onderscheiden aan de grotendeels abortieve sporen.

Referenties:
Tekst: Bart Hendrikx (2017)
Titel: Sorbus - Lijsterbes
Bericht door: rapunzel op maart 02, 2017, 11:38:52 am
Sorbus - Lijsterbes:
Bekijk de bladen aan kortloten in de zon, want langloten en schaduwbladen kunnen op cruciale kenmerken afwijken. Controleer meerdere bladen aan een plant.

Sleutel:
    1a. Blad zonder een vrij deelblaadje. Onderzoek het blad aan een kortlot dat direct zonlicht vangt 2
    1b. Blad met tenminste één vrij deelblaadje. Onderzoek het blad aan een kortlot dat direct zonlicht vangt 4
    2a. Blad met duidelijke lobben, onderzijde (geelgroen-)grijsviltig behaard 3
    2b. Blad niet ingesneden, onderzijde dicht witviltig behaard Sorbus aria
    3a. Blad eirond, c. 1,3 x zo lang als breed, met 9—11 paar zijnerven, onderzijde grijsviltig behaard. Vrucht kogelrond. Sorbus austriaca *
    3b. Blad langwerpig, c. 1,5 x zo lang als breed, met (5—)6—9 paar zijnerven, onderzijde geelgroengrijsviltig behaard. Vrucht langer dan breed. Sorbus intermedia **
    4a. Blad onregelmatig geveerd met een eindblaadje dat veel groter is dan de andere 1—10 deelblaadjes 5
    4b. Blad regelmatig geveerd, met (9—)11—19 deelblaadjes en het eindblaadje ten hoogste zo groot als de overige deelblaadjes Sorbus aucuparia
    5a. Vrucht langer dan breed of rolrond, helderrood. Blad met 14—27 nerven en 1—9 deelblaadjes 6
    5b. Vrucht breder dan lang, donkerrood. Blad met 14—23 nerven en 1—5 deelblaadjes Sorbus hybrida
    6a. Blad aan de onderzijde aanvankelijk groenachtig viltig behaard, tegen het eind van de zomer kaal wordend; met 14—20 nerven en 4—8 deelblaadjes
         Sorbus x liljeforsii ***
    6b. Blad aan de onderzijde blijvend grijswit viltig behaard; met 16—27 nerven en 1—5 deelblaadjes. Sorbus x thuringiaca (Sorbus x pinnatifida) ****

Opmerkingen:
* Schriftelijke mededeling T.Rich: uit aanplant op grote schaal verwilderend in Denemarken, nog zeldzaam in UK. Om die reden in Nederland te verwachten.
** Langlot- en schaduw-bladen van Sorbus intermedia hebben soms deelblaadjes!
*** Hybride van S. aucuparia x intermedia
**** Hybride van S. aria x aucuparia

(https://waarneming.nl/fotonew/1/12848731.jpg)

Soorten niet in de sleutel maar wel gevonden in België (opmerkingen door Rutger Barendse, 2014):
   
Referenties:
Tekst: Duistermaat, Ballintijn & Rich (17 dec 2014)
Titel: Lemna - Eendenkroos
Bericht door: Wim Langbroek op maart 03, 2017, 12:01:28 pm
Veelwortelig kroos, Bultkroos, Klein kroos, Dwergkroos & Knopkroos:
Voor het determineren van kroos is het van belang dat er naar de boven- en onderkant van het plantje wordt gekeken. Veel van de bijgevoegde foto’s van kroos laten een groene massa zien. Deze waarnemingen zijn niet of nauwelijks te valideren, zeker omdat verschillende kroossoorten door elkaar voorkomen. In veel watergangen zijn de bovengenoemde soorten gezamenlijk te vinden.

DwergkroosKlein kroosKnopkroosBultkroos
Wetenschappelijke naamLemna minutaLemna minorLemna turioniferaLemna gibba
Aantal nerven13(-5)3(4-)5(-7)
KleurBleekgroen tot donkergroen glanzend(Licht)groen (zelden rood getint)Groen tot roodachtig (vaak een combi), wortelaanhechting purperLicht- tot donkergroen, vaak rood aangelopen
CellenKlein tot grootKleinKlein tot grootGroot tot zeer groot
DiktePlatPlat, maximaal een hele kleine welvingPlatPlat tot opgeblazen, bovenkant zwak gewelfd, onderkant zwak tot sterk gewelfd
Vorm omtrekLangwerpigOmgekeerd eirondOmgekeerd eirondOmgekeerd eirond, ietwat driehoekig/zadelvormig
Lengte1-3 mm1,5-5,5 mm2-4 mm2-6 mm

Opmerkingen

Referenties & handige site:
Tekst: Wim Langbroek (2017)
Titel: Eragrostis pilosa s.l.
Bericht door: nielseimers op maart 03, 2017, 13:22:03 pm
Eragrostis pilosa s.l.
Het is wellicht al eens opgevallen dat ons Straatliefdegras voorzien is van de toevoeging s.l., hetgeen betekent dat het niet één soort betreft, maar een groep van sterk gelijkende soorten. In België worden deze soorten al lange tijd zonder al te veel problemen onderscheiden. In Nederland doen we dit (nog) niet, maar wellicht dat dit ooit nog met terugwerkende kracht gedaan zal worden. 99,9% van onze straatliefdegras waarnemingen behoort tot Eragrostis multicaulis. De overige 0,1% behoort tot Eragrostis albensis, Eragrostis pilosa en enkele andere slecht begrepen soorten.

Eragrostis pilosa s.s.Eragrostis albensisEragrostis multicaulis
ZeldzaamheidZéér zeldzaamZéér zeldzaamZeer algemeen
Grootte bloeiende plantGroot, 10-30 cmGroot, 10-60 cmKlein, 5-20 cm
Lengte bloeiwijzeLang, 8-16 cmLang, 10-27 cmKort, tot 10 cm?
Laagste vertakkingen in bloeiwijzeIn kransen van 3-4 bij elkaarAlleenstaand tot 2 bij elkaarAlleenstaand tot 2 bij elkaar
Beharing bij overgang tussen bladschede en bladschijfBovenste stengelbladen altijd met enkele lange harenBovenste bladen altijd kaal, lagere bladen soms met lange harenAlle bladen altijd kaal
Langste bloeiwijze vertakkingenOnbekendIn midden van aar, tot 12 cmIn onderste 1/4e deel van aar, tot 5 cm
Vorm bloeiwijzeZeer smal, vertakkingen weinig afstaandRuitvormig, vertakkingen afstaandPiramide- tot eivormig, vertakkingen afstaand
Aarsteel t.o.v. aartjeIets korter tot iets langer, 1-2,5(-4,5) mmLanger tot even lang, (1,8-)2,5-5(-7) mmKorter (0,2-1,5 mm)
Aartjes6-10 bloemen4-7 bloemen4-7 bloemen

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Juncus tenuis ondersoorten
Bericht door: nielseimers op maart 05, 2017, 10:35:20 am
Juncus tenuis ondersoorten:
Onze inheemse Tengere rus (Juncus tenuis) heeft bezoek gekregen vanuit Amerika. Recent zijn drie gelijkende (onder)soorten uit het Juncus tenuis complex aangetroffen in Nederland en België. Ondanks dat je met Heukels' Flora bij elk van deze taxa op Juncus tenuis uit zal komend, zijn ze een heel slag groter (ter grootte van Pitrus ongeveer). In tegenstelling tot de meeste adventieven, worden deze soorten niet in het stedelijk milieu, maar in natuurgebieden aangetroffen. In Nederland en België worden deze adventieven als ondersoorten beschouwd, maar in Amerika als aparte soorten.

1a. Oortjes bij overgang bladschede naar bladschijf membraanachtig tot leerachtig, veel breder dan lang (0,1-0,5 mm lang), rond aan het uiteinde. 2
1b. Oortjes bij overgang bladschede naar bladschijf doorschijnend, langer dan breed, (2-6 mm lang), meestal spits aan het uiteinde (soms afgerond. 3
2a. Oortjes membraanachtig, witachtig, niet doorschijnend. Bloemdekbladen niet tot weinig uitstaand in vruchttijd. subsp. dichotomus
2b. Oortjes leerachtig en stevig, geelachtig tot oranjebruin, klein. Bloemdekbladen uitstaand in vruchttijd. subsp. dudleyi
3a. Bloeiwijze lang en breder (erg wijd vertakt) met veel ruimte tussen de bloemen (internoden veel langer dan bloemdekbladen). Plant meestal meer dan 70 cm hoog. Vruchten 2-2,5(-3) mm lang, bijna rond, meestal minder dan 3/4e zo lang als de bloemdekbladen. Langste vertakkingen van de bloeiwijze 30 tot 50 mm lang. subsp. anthelatus
3b. Bloeiwijze kort en slank (weinig wijd vertakt), bloemen in kluwens bij elkaar (internoden zelden langer dan bloemdekbladen). Plant meestal veel kleiner dan 70 cm. Vruchten meestal meer dan 3 mm lang, weinig kleiner dan bloemdekbladen. Langste vertakkingen van de bloeiwijze 10-20 mm lang. subsp. tenuis

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Amsinckia
Bericht door: nielseimers op maart 05, 2017, 12:50:46 pm
Amsinckia:
Bij waarnemingen van Amsinckia, gaan we tegenwoordig automatisch uit van Kleinbloemige amsinckia (Amsinckia micrantha). Vroeger werden echter meerdere Amsinckia soorten onderscheiden, maar vanwege onduidelijkheid over de soorten destijds, is de kennis hiervan weggezakt (veel synoniemen en onduidelijke soorten). Inmiddels zijn nieuwe sleutels opgesteld op basis van herbariummateriaal, dus wellicht is het interessant om weer eens te kijken welke soorten we kunnen vinden, zeker nu we met DNA analyses meer duidelijkheid kunnen creëren! Alle aangetroffen soorten zijn afkomstig uit het westen van Noord-Amerika.

Determinatiesleutel:
1a.Bloemen groot (2 cm lang, 1,5 cm breed) met opvallende oranje tot rode vlekken in de bloemkeel.Amsinckia eastwoodiae
1b.Bloemen klein (ongeveer 5-10 mm lang) zonder of met weinig opvallende, oranje vlekken in de bloemkeel.2
2a.De vijf kelkslippen vergroeid tot 3 (soms 4) kelkslippen, bloemkroonbuis onder de aanhechting van de meeldraden met 20 nerven.Amsinckia tessellata
2b.De vijf kelkslippen niet vergroeid, bloembuis onder de aanhechting van de meeldraden met 10 nerven.3
3a.Bloemen met behaarde plooien in de keel, aanhechting van de meeldraden onder het midden van de bloemkroonbuis.Amsinckia lycopsoides
3b.Bloemen zonder behaarde plooien in de keel, aanhechting van de meeldraden in of boven het midden van de bloemkroonbuis.4
4a.Meeldraden op ongelijke hoogte ingeplant, bovenste deel stengel naast lange, afstaande haren, tevens met dichte, fijne, zijde-achtige, teruggeslagen beharing, bloemen zonder schutbladen.Amsinckia retrorsa
4b.Meeldraden op gelijke hoogte ingeplant, bovenste deel stengel enkel met met korte en lange, stijf afstaande beharing, bloemen zonder schutbladen of onderste bloemen met schutbladen.5
5a.Onderste bloemen met schutbladen, bloemen lichtgeel, 5(-7) mm, bloembuis niet boven kelkslippen uitstekend, nootjes 2-2,5 mm, kelk weinig verlengd na de bloei (van 4-5 naar 5-7 mm).Amsinckia micrantha
5b.Bloemen zonder schutbladen, bloemen oranjegeel, (5-)7-10 mm, bloembuis duidelijk boven kelkslippen uitstekend, nootjes 2,5-3,5 mm, kelk verlengd na de bloei (van 5-7 naar 8-12 mm).Amsinckia intermedia

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Hyacinthoides & Hyacinthus
Bericht door: nielseimers op maart 05, 2017, 13:20:44 pm
Hyacinthus vs. Hyacinthoides
De kruising van Wilde hyacint en Spaanse hyacinth (Hyacinthoides x massartiana) is in Nederland algemener dan beide oudersoorten. Mogelijk komen beide ouder soorten zelfs niet meer in zuivere vorm voor in Nederland en moeten ook planten met redelijk zuivere kenmerken van een van de oudersoorten toch opgevat worden als de uiterste vormen van de H. x massartiana hybride zwerm.

Allereerst het onderscheid tussen de in je raamkozijn staande Hyacinthus en de tuinplant Hyacinthoides:
HyacinthusHyacinthoides
KroonbladenHalverwege vergroeidAan de voet vergroeid
Schutbladen bij bloemÉén kleineTwee ongelijke



Hyacinthoides:
H. non-scriptaH. x massartianaH. hispanica
BloeiwijzeVrij sterk naar één zijde hangendLicht naar één zijde hangendRecht overeind
BloemenAan één zijde van de stengel ingeplantRondom de stengel ingeplantRondom de stengel ingeplant
BloemvormBuisvormigOpen klokjeWijd open klokje
KroonbladenSterk omgekrulde topLicht omgekruldMeestal niet omgekruld
MeeldradenBinnenste 3 max ¾ zo lang als buitenste 3¾ zo langEven lang
Buitenste meeldradenBuitense meer dan 70% met kroonbladOngeveer 70% vergroeidMinder dan 70% vergroeid
HelmknoppenZacht geel/crème kleurigZacht geel tot bleek groen-blauwBleek blauw tot blauw
Bloemsteel3-10 mm8-20 mm10-20 mm
BloemkleurDiep-blauw, soms lichterBleek tot donker blauw, roze of witLicht blauw tot blauw, wit of roze
Lengte blad20-45 cm20-5020-50
Breedte blad7-25 mm10-3010-35
GeurVooral op warme dagenZwak geurendGeen geur

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Erik Slootweg (2013)
Titel: Bolboschoenus - Oeverbies vs. Heen
Bericht door: nielseimers op maart 05, 2017, 13:24:28 pm
Bolboschoenus:
Bolboschoenus is een genus met enkele nauw verwante soorten die lastig uit elkaar te houden zijn, en dat geldt in het bijzonder voor het Bolboschoenus maritimus complex waartoe de soorten in Noordwest-Europa behoren. In Nederland zijn Heen (Bolboschoenus maritimus) en Oeverbies (Bolboschoenus laticarpus) aanwezig, die laatste soort is pas recent beschreven (Marhold et al., 2004) en blijkt na onderzoek van Nederlands herbariummateriaal ook algemeen in Nederland (Simons et al., 2016). In onze buurlanden zijn ook Bolboschoenus yagara en Bolboschoenus planiculmis aanwezig. Van die twee soorten is B. planiculmis ook al aangetroffen in Nederland.

Determinatie op basis van de doorsnede van de nootjes:
De meest betrouwbare diagnostische kenmerken zijn te vinden in de morfologie van de drie lagen van de nootjes (de vruchten). De buitenste laag heet het exocarp, de tweede laag heet het mesocarp en de binnenste laag heet het endocarp. Deze drie lagen zitten om het daadwerkelijke zaadje.

1a. Nootjes driehoekig, exocarp dunner dan mesocarp.2
1b. Nootjes niet driehoekig, exocarp dikker dan of even dun als mesocarp.3
2a. Nootjes smal (1.6-1.8 mm) driehoek gelijkzijdig, exocarp erg dun.(B. yagara)
2b. Nootjes breed (2.0-2.4 mm), driehoek ongelijkzijdig (meer afgeplat), exocarp vrij dun.B. laticarpus
3a. Nootjes lensvormig, exocarp twee keer zo dik als mesocarp, stijl meestal driedelig.B. maritimus
3b. Nootjes plat tot ingedeukt, exocarp even dik als mesocarp, stijl meestal tweedelig.(B. planiculmis)

Determinatie op basis van bloeiwijze:
Wanneer de nootjes nog niet ontwikkeld zijn, is determinatie op basis van de bloeiwijze ook mogelijk. Dit wordt enigszins bemoeilijkt door de vele vormen van Heen, maar is (met enige ervaring) goed te doen. Bolboschoenus yagara en Bolboschoenus planiculmis lijken qua bloeiwijze sterk op de vrij losbloemige Oeverbies, waarbij de steel van de aartjes minimaal twee keer zo lang is als de aartjes. Heen heeft een meer compacte bloeiwijze, waarbij de steel van de aartjes maximaal twee keer zo lang als de aartjes.

(https://forum.waarneming.nl/smf/index.php?action=dlattach;topic=306434.0;attach=767382;image)

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Erik Simons (2017)
Titel: Asplenium trichomanes - Steenbreekvaren ondersoorten
Bericht door: nielseimers op maart 05, 2017, 13:26:19 pm
Asplenium trichomanes - Steenbreekvaren ondersoorten:
Steenbreekvaren kent vier ondersoorten, in Nederland en België behoren bijna alle exemplaren tot subsp. quadrivalens. Vroeger is subsp. trichomanes waargenomen, of deze soort nog aanwezig is, is niet duidelijk. Recent is subsp. pachyrachis ontdekt op een klein aantal plaatsen (Gilze, Katwijk, Rijen en Haarlem). Subsp. hastatum is nog niet aangetroffen in Nederland.

Sleutel:

1a. Bladveren relatief lang, afstaand tot overhangend, deelblaadjes meestal niet overlappend, deelblaadjes meestal 1-2 keer zo lang als breed.2
1b. Bladveren relatief kort en gedrongen, tegen substraat aanliggend, deelblaadjes meestal overlappend, deelblaadjes meestal 1,5-4 keer zo lang als breed.3
2a. Op zure bodem (bosgreppel, boomvoet), middelste deelblaadjes min of meer rond, sporen 29-35 um, lichtbruin.subsp. trichomanes
2b. Kalkminnend (soms op basisch tot zuur substraat), middelste deelblaadjes eirond tot langwerpig, sporen 34-42 um, donkerbruin.subsp. quadrivalens
3a. Bovenzijde blad meestal blauwgroen, deelblaadjes met aan weerszijden 2-6 duidelijk tanden, sporen 31-42 um, barnsteenkleurig, onder binoculair doorschijnend.subsp. pachyrachis
3b. Bovenzijde blad meestal geelgroen, deelblaadjes met veel kleine tandjes, sporen 36-42 um, bruin, onder binoculair niet doorschijnend.subsp. hastatum

Referenties:
Tekst: Sipke Gonggrijp (2016)
Titel: Scilla & Chionodoxa - Sterhyacint & Sneeuwroem
Bericht door: rapunzel op maart 07, 2017, 10:45:34 am
Scilla & Chionodoxa - Sterhyacint & Sneeuwroem:
Voorheen werden Scilla sardensis, Scilla forbesii en Scilla luciliae in het geslacht Chionodoxa geplaatst. De huidige opvatting is dat zij tot het geslacht Scilla behoren.

Fotografeer te allen tijde of de bloembladen vergroeid zijn of niet.

1a.Bloemdekslippen vrij, meeldraden aan de basis ingeplant, helmdraden cylindrisch en hoogstens aan de voet iets verbreed2
1b.Bloemdekslippen aan de voet vergroeid, meeldraden aan de top van de buis ingeplant, helmdraden bandvormig verbreed3
2a.Bloemen rechtopstaand, blauw, zelden roze of wit. Bloemstelen langer dan de dwarse doorsnede van de bloemen. Bol meestal met slechts 2 bladen.S. bifolia
2b.Bloemen knikkend, blauw, zelden wit. Bloemstelen korter dan de dwarse doorsnede van de bloemen. Bol met 2-4 bladen.S. siberica
3a.Stijl 2-3 mm lang. Bloemdek 8-17 mm lang; buis 3-6 mm lang, 30—40 % van de totale bloem lengte,
slippen 8-11 x 2-3,5 mm, geheel helder blauw. Bloeiwijze met 1-11(-22) bloemen.
S. sardensis
3b.Stijl 0,75-1,5 mm lang. Bloemdek 11-27 mm lang; buis 20-25 % van de totale bloem lengte,
slippen blauw tot violet of roze met een witte basis of geheel wit.
4
4a.Bloeiwijze (2-)4-12-bloemig, tot 40 cm hoog. Bloemen schuin rechtop of de onderste iets hangend; bloemdek 12-19 mm lang; buis 2-5 mm lang, slippen 9-15 x 2-6 mm, in bloei schuin rechtop (later naar beneden buigend), blauw tot roze met een witte basis of geheel wit.S. forbesii (incl. siehei!)
4b.Bloeiwijze 1-2(-4)-bloemig, tot 14 cm hoog. Bloemen rechtop; bloemdek 16-27 mm lang; buis 2,5-4(-6) mm lang, slippen 12-20 x 3-9  mm, in bloei recht afstaand, licht lavendelblauw met een lichtere basisS. luciliae

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Leni Duistermaat (2017) met aanvullingen van Niels Eimers (2017).
Titel: Trifolium - Akkerklaver, Uitstaande klaver & Liggende klaver
Bericht door: nielseimers op maart 11, 2017, 11:40:56 am
Akkerklaver, Uitstaande klaver & Liggende klaver:
Akkerklaver (Trifolium aureum) en Uitstaande klaver (Trifolium patens) zijn relatief onbekende dubbelgangers van Liggende klaver (Trifolium campestre). De soorten komen wild voor in Europa, en Akkerklaver komt zelfs wild in het zuiden van België voor. In de rest van België en in Nederland komt Akkerklaver adventief voor. Uitstaande klaver is adventief in België aangetroffen, maar nog niet in Nederland.

Liggende klaverAkkerklaverUitstaande klaver
Grootte plant10-60 cm met dunne stengel10-60 cm met stevige stengel10-60 cm met vrij dunne stengel
Middelste deelblaadjeDuidelijk gesteeldZittendLicht gesteeld
Vorm steunblaadjesBreed eivormig, vaak stengelomvattendLang lancetvormig, niet stengelomvattendBreed eivormig, vaak stengelomvattend
Lengte steunblaadjesKorter dan bladsteelLanger dan bladsteelKorter dan bladsteel
Bloeiwijze0,7-1 cm met 20-30 bloemen1-1,5 cm met 20-40 bloemen1-1,5 cm met 12-20 bloemen
Bloemgrootte4-5 mm5-7 mm5-7 mm
Bloemkleurlichtgeel tot geelgeeloranjegeel
BladZwak gezaagd met afgeknotte of uitgerande topZwak gezaagd met afgeknotte of uitgerande topScherp gezaagd met spitse top
Stijl<0,8 mm, korter dan de vruchtHoogstens 1/3e zo lang als de vrucht>0,8 mm, even lang of langer dan de vrucht
PeulenMet 1 zaadjeMet 1-2 zaadjes?

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse (2017).
Titel: Symphytum - Smeerwortel
Bericht door: nielseimers op maart 13, 2017, 12:20:56 pm
Smeerwortel - Symphytum:
In Nederland en België komt alleen Gewone smeerwortel wild voor. Er zijn echter diverse andere soorten, kruisingen en cultivars in omloop, waardoor er inmiddels 9 taxa verwilderd aangetroffen zijn. Samen met Duitsland en Engeland zitten we inmiddels op 12 taxa. Onderstaande determinatiesleutel is een gecombineerd werk van verschillende determinatiesleutels (zie referenties).

Determinatiesleutel:
1a. Bloemen met blauw of paars. 2
1b. Bloemen eenkleurig wit of geel. 7
2a. Kroonslippen en kroonbuis ofwel verschillend van kleur (resp. wit en blauwig wit) ofwel eenkleurig blauwachtig wit. S. x hidcotense
2b. Kroonslippen en kroonbuis duidelijk eenkleurig blauw of paars. 3
3a. Stengelbladen niet langs stengel aflopend. 4
3b. Stengelbladen langs stengel aflopend. 5
4a. Kelk meer dan 2/3e ingesneden. Symphytum asperum
4b. Kelk minder dan 3/5e ingesneden. Symphytum x norvicense
5a. Bloemen paars. S. officinale subsp. officinale
5b. Bloemen blauw, maar in knop vaak paarsrood. 6
6a. Plant 40-60 cm hoog, kelk maximaal tot halverwege ingesneden. S. caucasicum
6b. Plant 80-150 cm hoog, kelk meer dan de helft ingesneden. S. x uplandicum
7a. Rozetbladen met diep hartvormige bladvoet Symphytum cordatum
7b. Rozetbladen zonder of met ondiep hartvormige bladvoet. 8
8a. Stengelbladen langs stengel aflopend. S. officinale subsp. bohemicum
8b. Stengelbladen niet langs stengel aflopend. 9
9a. Slippen aan binnenzijde kroonbladen buiten bloemkroon stekend. S. bulbosum
9b. Slippen aan binnenzijde kroonbladen niet buiten bloemkroon stekend. 10
10a. Bloemkroon volledig wit, kelk minder dan 1/2e ingesneden. S. orientale
10b. Bloemkroon (vooral de slippen) bleekgeel tot geel, kelk meer dan 1/2e ingesneden. 11
11a. Stengel sterk vertakt, middelste stengelbladen met bladsteel, bovenste zittend en niet aflopend. S. tauricum
11b. Stengel niet tot weinig vertakt, middelste stengelbladen zittend of met bladsteel, bovenste zittend tot licht aflopend. 12
12a. Losse exemplaren, met knollen, knoppen meestal groen, middelste stengelbladen zittend, bovenste stengelbladen licht aflopend, kroonschubben toegespitst, vrij deel meeldraad korter dan helmknop. S. tuberosum
12b. Zodenvormend, geen knollen, knoppen meestal roodachtig, middelste stengelbladen gesteeld, bovenste stengel bladen zitten, kroonschubben afgerond, vrije deel meeldraad langer dan helmknop. S. grandiflorum

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse (2017).
Titel: Poa annua, Poa infirma & Poa supina
Bericht door: nielseimers op maart 17, 2017, 10:43:37 am
Poa annua, Poa infirma & Poa supina:
Poa infirma is inheems in Europa, maar wordt voorlopig nog niet als inheems gezien in België en Nederland. De soort wordt sinds 2016 waargenomen in Nederland en België en wordt op steeds meer lokaties gevonden, vooral op campings. Of de soort hier als adventief uit Zuid(west)-Europa is terecht gekomen via caravans en tenten, of juist van nature inheems is in Nederland en België, is onduidelijk. Hoe dan ook zal de soort in het verleden over het hoofd zijn gezien. De standplaatsen van caravans verkeren in een zichzelf constant resettend pioniersstadium, waarop de soort lijkt te gedijen. Poa infirma lijkt sterk op Straatgras (Poa annua), maar is (vooral in het voorjaar) herkenbaar een de bleekgroene kleur, de sterker gedrongen bloeiwijze (zonder terugstaande vertakkingen), de kleinere lemma's en vooral de kleinere helmknoppen. In onderstaande tabel wordt weergeven hoe de soort te onderscheiden is van Poa annua, maar ook van Poa supina. Deze laatste soort schijnt gebruikt te worden voor tuinzoden. In Nederland en België is deze soort nog niet bekend.

Poa annuaPoa infirmaPoa supina
LevensvormEenjarigEenjarigTweejarig
WortelsZonder onder/bovengrondse worteluitlopersZonder onder/bovengrondse worteluitlopersMet bovengrondse worteluitlopers
BloeiwijzeDichtbloemig, 1-7(-10) cm, 1,2-1,6 keer zo lang als breedDichtbloemig, 1-6 cm, 1,5-3 keer zo lang als breedLosbloemig, 2,5-5 cm, 1-2 keer zo lang als breed
VertakkingenAanliggend tot afstaand tot teruggeslagenAanliggend tot 45 graden afstaand.Aanliggend tot afstaand tot teruggeslagen
Stengel2-20(-45) cm, opstijgend tot rechtopstaand2-15 cm, opstijgend tot rechtopstaand8-12(-20) cm, liggend
Tongetje0,5-3(-5) mm0,5-3 mm0,6-1 mm
BladtopLicht bootvormigSterk bootvormigSterk bootvormig
Lemma2,5-4 mm2-2,5 mm1,7-4 mm
Helmknoppen0,6-1,1 mm0,1-0,6 mm(1.25)-1,5-2,5 mm
PloïdieTetraploïd (2n=28)Diploïd (2n=14)Diploïd (2n=14)

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Erik Simons & Rutger Barendse.
Titel: Pulmonaria - Gevlekt longkruid vs. Italiaans longkruid
Bericht door: nielseimers op april 04, 2017, 11:02:45 am
Gevlekt longkruid vs. Italiaans longkruid:
Er is weer een dubbelganger opgedoken en wederom is het niet altijd even gemakkelijk om deze te onderscheiden. Gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis) is hier inheems, maar wordt ook al zeer lang als tuinplant toegepast. Italiaans longkruid (Pulmonaria saccharata) is inheems in Frankrijk en Italië en wordt recent als tuinplant toegepast.

Gevlekt longkruidItaliaans longkruid
BladbeharingBultjes met stekelharen aanwezig, ten minste aan onderzijdeBultjes met stekelharen afwezig
Vlekken op bladVaak geïsoleerdVaak samenvloeiend
Bladvoet grondstandige bladenAfgeknot tot hartvormigVrij geleidelijk in bladsteel overgaand
Binnenzijde bloemenVolledig kaalMet ring van haren
Bloemkleur (zie ook opmerkingen)Roze en al gauw blauw wordendVrij lang roze blijvend,maar uiteindelijk blauw

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Stellaria - Duinvogelmuur vs. Vogelmuur
Bericht door: nielseimers op april 22, 2017, 10:41:30 am
Duinvogelmuur vs. Vogelmuur:
Een rode stengel in combinatie met een bleekgroene bladkleur is NIET voldoende om iets Duinvogelmuur te noemen. Bij droge en/of schrale omstandigheden zal Vogelmuur dit beeld ook vertonen. Dit mag enkel als zoekbeeld gebruikt worden, maar verdere determinatie vereist toch echt een loepje. Zoek naar openstaande kelkbladen totdat je ergens stijl en meeldraden nog ziet zitten.

DuinvogelmuurVogelmuur
KroonbladenAfwezig tot zeer klein (<3 mm)Aanwezig (>3 mm)
KlierharenAfwezigAl of niet aanwezig op kelkblaadjes
Meeldraden(1-)33(-9)
StijlDirect na ontspringen uit vruchtbeginsel omkrullendEerst omhooggericht, daarna omkrullend
Zaden<0.8 mm>0.8 mm

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Capsella - Herderstasje vs. Rood herderstasje
Bericht door: nielseimers op april 23, 2017, 17:00:47 pm
Herderstasje vs. Rood herderstasje:
Rood herderstasje (Capsella rubella) lijkt sterk op Herderstasje (Capsella bursa-pastoris) en wordt in het buitenland onderscheiden. In Nederland is er discussie of Capsella rubella een eigen soort is en het voorkomen van een hybride tussen beide taxa maakt het determineren nog iets lastiger.

Capsella rubellaCapsella bursa-pastoris
GrootteKlein, 5-30 cmFors, 5-50 cm
Kroonbladen1,5-2,0 mm, weinig langer dan kelkbladen>2 mm lang, langer dan kelkbladen
VruchtvormEven lang als breed, met holle zijdenLanger dan breed, met rechte tot bolle zijden
VruchtrandVerdikt aan de topOnverdikt aan de top
Kleur vruchten en kelkMeestal roodMeestal groen
Kleur kroonbladenWit met zéér lichte rode tintWit
ZadenWeinigVeel

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse.
Titel: Viola - Bleeksporig bosviooltje vs. Donkersporig bosviooltje
Bericht door: nielseimers op april 29, 2017, 10:00:51 am
Bleeksporig bosviooltje vs. Donkersporig bosviooltje:
Bleeksporig bosviooltje en Donkersporig bosviooltje hebben zijn op basis van de kleur van de spoor niet betrouwbaar te onderscheiden, die is te variabe. Determinatie wordt bemoeilijkt door het voorkomen van een kruising tussen beide soorten. Volgens Heukels' Flora en Stace is de kruising (Viola x bavarica) grotendeels onvruchtbaar, dus als je een populatie aantreft met min of meer hetzelfde fenotype, zul je toch te maken hebben met zuivere oudersoorten. Bij de kruising zou je hoogstens enkele exemplaren aan mogen treffen, en in nabijheid van beide oudersoorten. Dit is wat ik aan diagnostische kenmerken heb kunnen vinden, helaas lijkt de kruising volledig intermedair te zijn in alle kenmerken en kan je dus geen harde kenmerken aanwijzen, behalve een opsomming van kenmerken die niet op één van beide oudersoorten duiden.

V. rivinianaV. reichenbachiana
Kleur spoorWit, geelwit, licht paars of donker paarsDonkerpaars, vaak donkerder dan de bloem
Groeve op spoorAanwezigAfwezig
Vorm spoorVerbreed knotsvormigSmal blijvend
KelkaanhangselLanger dan 1 mm, de ondersten na de bloei uitgroeiendKorter dan 1 mm, niet uitgroeiend
Kleur kroonbladenNeigend naar paarsblauwNeigend naar paarsrood
Zijdelingse kroonbladenBreder, bovenste kroonbladen aan voet bedekkendSmaller, bovenste kroonbladen niet bedekkend
Onderste franjes van steunblaadjesKorter dan lengte van steunbladLanger dan lengte van steunblad
StengelbladenSmaller dan grondbladenEven smal als grondbladen

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Re: Lastige soortgroepen & veelgemaakte fouten
Bericht door: Rutger Barendse op mei 03, 2017, 09:33:36 am
Mooi weer!

bekkend veranderd in bedekkend

De kleur van het spoor mag bij Bleek ook blauw aangelopen zijn, zie Heukels. Die groef mag ook een deuk(-je) zijn en dan is het dus geen echte groef. Maar inderdaad; met duidelijk groef moet Bleeksporig of die kruising zijn. Voor het overige is het minder zwart-wit dat de tabel doet vermoeden. Neem het kenmerk van de zijdelingse kroonbladeren; dit is wel eens goed te zien, maar vaak ook niet. De vorm en kleur van het spoor is toch wel 1 van de betere kenmerken vermoed ik, maar zelfs daar durf ik mijn hand niet volledig voor in het vuur te steken.

Een revisie van de foto's op waarneming.nl / waarnemingen.be zouden trouwens veel voorstellen opleveren er toch maar de combinatie Viola reichenbachiana + Viola riviniana van te maken. Hoeveel gemelde (en deels goedgekeurde) Donkersporige hebben toch een spoor met een (lichte) groef of een (iets) verbreed knotsvormig einde?
Titel: Geranium tuberosum agg.
Bericht door: nielseimers op mei 14, 2017, 11:03:00 am
Geranium tuberosum agg.
Dit complex omvat drie sterk gelijkende soorten.

Geranium tuberosumGeranium malviflorumGeranium macrostylum
Kroonbladen8-15 mm, even lang als breed17-22 mm, langer dan breed12-17 mm, even lang als breed
Kelkbladen4-7 mm, niet beklierd8-10 mm, niet beklierd8-11 mm, beklierd
Stijl in vruchttijd18-22 mm25 mm16-18 mm
Breedte grondbladen6-8 cm5 cm6-8
Bladlobben grondbladen5-955-9
Zijlobben 2e orde3-6 paar3-4 paar3-6
Rhizoom/knolRondEivormigOnregelmatig gelobd
Nervatuur in kroonbladen5-7, middelste vertakt3-5, meestal onvertakt5-7, middelste drie vertakt
Stengelbladen1-2 bladenGeen1 paar

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017)
Titel: Malva - Vegetatieve kaasjeskruiden
Bericht door: nielseimers op mei 14, 2017, 11:17:32 am
Vegetatief Klein, Rond, Groot, Kleinbloemig kaasjeskruid & Dessertbladen:
Deze groep aan Kaasjeskruiden onderscheidt zich van Muskuskaasjeskruid en Vijfdelig kaasjeskruid doordat de grondstandige bladen niet diep ingesneden zijn, maar vrij oppervlakkig gelobd.

RondGrootKleinKleinbloemigDessertbladen
Wetenschappelijke naamM. pusillaM. sylvestrisM. neglectaM. parvifloraM. verticillata
Beharing bladsteelDicht, merendeels afstaandDicht, merendeels afstaandDicht, merendeels aangedruktSpaarzaam, merendeels aangedruktDicht, merendeels afstaand
Rozetbladen insnijdingOndiepOndiepOndiepOndiepDiep
BladtandenVrij langBreedBreedBreedBreed
Paarse vlek in midden bladAfwezig tot enkel op nervenAfwezig tot ook op bladAfwezig tot enkel op nervenAfwezig tot enkel op nervenAfwezig tot ook op blad
BladKleinGroot: 5-10 cmKlein: (1,5-)3-7 cmKleinGroot
StengelLiggendErectLiggendErectErect

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Trifolium & Medicago - Geelbloemige klavers
Bericht door: nielseimers op mei 14, 2017, 11:51:03 am
Geelbloemige klavers:
Er zijn drie zeer algemene, geelbloemige klavers. Ze lijken in eerste instantie vrij sterk op elkaar, maar verschillen in veel opzichten.

Kleine klaverLiggende klaverHopklaver
Lengte bloemen2,5-3 mm4-5 mm2-3 mm
Bloemhoofdje5-20 bloemen20-30 bloemen10-50 bloemen
KelkKaalKaalbehaard
VruchtEivormig, klein, verborgen in kroonbladenEivormig, klein, verborgen in kroonbladenIngerold, groot, zichtbaar
Kroonbladen na bloeiBruin, niet opgezwollenBruin, sterk opgezwollenAfvallend
BladtopUitgerand of afgerondUitgerand of afgerondMet een uitstekend topspitsje
Middelste deelblaadjeIets langer gesteeldDuidelijk langer gesteeldDuidelijk langer gesteeld
Blad en stengelbeharingMeestal vrij kaalMeestal vrij kaalVrij sterk behaard in jong stadium
SteunblaadjesLengte is meer dan de helft van de bladsteelLengte is minder dan de helft van de bladsteelLengte is de helft van de bladsteel
StengelRondRondVierkantig

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Pinguicula grandiflora
Bericht door: nielseimers op mei 19, 2017, 18:39:26 pm
Pinguicula grandiflora:
Blijkbaar wordt een lookalike van ons inheemse Vetblad (Pinguicula vulgaris) aangeboden als tuinplant.

Pinguicula vulgarisPinguicula grandiflora
Lengte bloem15-2520-40 mm
Lengte spoor9-24 mm, meer dan de helft v/d rest v/d bloem3-6 mm, minder dan de helft v/d rest v/d bloem
KroonbladenNiet geaderdDonker geaderd
SpoorNaar beneden gekromdRecht
BovenlipWeinig teruggeslagenDuidelijk teruggeslagen


Opmerkingen:

Referenties:Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Rhinanthus - Grote ratelaar vs. Kleine ratelaar
Bericht door: nielseimers op mei 28, 2017, 12:29:11 pm
Grote ratelaar vs. Kleine ratelaar:
Sommige exemplaren duiden zeer duidelijk naar één van beide soorten, maar doordat de soorten niet goed gefotografeerd worden, is het erg lastig om de twijfelgevallen op naam te brengen. De kruising Rhinanthus x fallax is zeer zeldzaam en is niet de reden voor de vele twijfelgevallen.

Grote ratelaarKleine ratelaar
Bovenste schutbladenBleekgroen, lichter dan de stengelbladenDonkergroen, even donker als de stengelbladen
Onderste bladrandtanden van schutbladenMeer dan 3 keer zo lang als breedMinder dan 3 keer zo lang als breed
Lengte bloemkroon1,5-2,5 cm1-1,5 cm
Vorm kroonbuisVerbreed naar de basisRecht
Lengte kroonbuisLanger dan kelkKorter dan kelk
BloemkeelGeslotenOpen
Tand op bovenlip2 mm, langer dan breed, wit of paarsmaximaal 1 mm, wit, paars of blauw

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Dipsacus - Kleine kaardebol vs. Dipsacus strigosus
Bericht door: nielseimers op juni 03, 2017, 08:41:45 am
Kleine kaardebol vs. Dipsacus strigosus:
Een lookalike van Kleine kaardebol (Dipsacus pilosus) met de naam Dipsacus strigosus komt voor in Nederland. Probeer altijd de breedte van het bloemhoofdje op te meten wanneer deze niet langer in bloei staat.

Dipsacus pilosusDipsacus strigosus
Breede uitgebloeid hoofdje15-20 mm30-40 mm
HelmknoppenPaarsGeelgroen
KelktandenNauwelijks tot niet buiten bloemen stekendDuidelijk buiten bloemen stekend

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Onopordum - Wegdistel vs. Onopordum x beckianum
Bericht door: nielseimers op juni 11, 2017, 23:53:12 pm
Wegdistel vs. Onopordum x beckianum:
Recent is opgevallen dat onze Wegdistel (Onopordum acanthium) niet één soort betreft, maar dat er tevens een kruising met Onopordum illyricumde bestaat: Onopordum x beckianum. Net een snelle analyse blijkt slechts 25% van de waarnemingen de echte Wegdistel te betreffen, welke we Onopordum acanthium s.s. hebben genoemd. De gevallen waar de diagnostische kenmerken niet goed zichtbaar zijn, hebben we Onopordum acanthium agg. genoemd. De kruising is sterk witviltig en is daarom voorlopig Witte wegdistel genoemd.

Onopordum acanthium s.s.Onopordum x beckianum
OmwindselKaal tot zwak wollig behaardSterk wollig behaard
BladenGrijsgroen, licht wollig behaardWitgroen, sterk wollig behaard

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Oenothera - Teunisbloemen
Bericht door: wetzels op september 08, 2017, 08:43:45 am
Teunisbloemen - Oenothera:
Deze determinatiesleutel is vertaald uit "The genus Oenothera (Onagraceae) in Belgium" (zie referenties).

Determinatiesleutel:
1 Kroon wit of roze    - -> 2
1 Kroon (bleek)geel    - -> 3
  2 Bloemen tweezijdig symmetrisch. O. lindheimeri
  2 Bloemen alzijdig symmetrisch. O. rosea
  3 Bloemen openen‘s ochtends. Vruchtbeginsel aan de top verbreed en gevleugeld. O. fruticosa subsp.glauca
  3 Bloemen openen‘s avonds    - -> 4
    4 Zaden rond. O. stricta
    4 Zaden hoekig    - -> 5
      5 Stijl langer dan meeldraden. Kroonblad groter dan 30 mm (tot 55mm)    - -> 6
      5 Stijl tot even lang als de meeldraden. Kroonblad kleiner dan 30 mm     - -> 9
        6 Kelk (geel)groen stengel heeft geen haren met rode basis. O. oehlkersii
        6 Kelk rood gestreept. Stengel heeft haren met rode basis    - -> 7
          7 Blad vlak tot 25 mm breed ongetand. Bovenkant blad en (vrucht)knop behaard. O. hirsutissima
          7 Blad gegolfd tot 40 mm breed.(Vrucht)knop beklierd    - -> 8
            8 Kelk egaal intens rood. O. rubricalyx
            8 Kelk gestreept of vaag rood. O. glazioviana   
        9 Jonge (vrucht)knoppen met witte lange haren. Bovenkant stengelbladen viltig.
          Vruchtkapseltanden stomp of uitgerand    - -> 10
        9 Jonge (vrucht)knoppen met vrij veel klierharen. Vruchtkapseltanden spits of afgerond    - -> 12
          10 Stengel met (veel) haren met rode basis en gegolfd blad O. depressa
          10 Stengelbladeren vlak    - -> 11
             11 Vruchtkapseltanden uitgerand. O. canovirens
             11 Vruchtkapseltanden stomp. O. villosa
12 Stengelbladen smal bloeiwijze bij aanvang gebogen. Kroonbladen tot 20 mm. Kelktoppen uiteenwijkend    - -> 13
12 Stengelbladen elliptisch tot lancetvormig bloeiwijze recht Kroonbladen groter dan 20 mm. Kelktoppen parallel eindigend    - -> 15
  13 Kelktoppen 2-3 mm. U-vormig uiteenwijkend. Kroonblad 6-12 mm. O. parviflora
  13 Kelktoppen 2-9 mm. V-vormig uiteenwijkend. Kroonblad 10-20 mm    - -> 14
    14 Stengel (beneden) donkerrood. O. subterminalis
    14 Stengel groen of beneden rood aangelopen. [O. biennis × oakesiana] O. issleri
  15 Stengel boven zonder haren met rode basis. Bloeiwijze uniform groen    - -> 16
  15 Stengel boven met haren met rode basis. Bloeiwijze groen tot rood aangelopen    - -> 20
    16 Plant vrijwel kaal O. nuda
    16 Plant dichtbehaard deels met klierharen    - -> 17
      17 Kroonblad 20-30 mm [O. biennis]    - -> 18
      17 Kroonblad 10-20 mm    - -> 19
        18 Stengelblad lancetvormig. Kroonblad zo breed als lang. Vruchten kaal. O. cambrica var. Impunctata
        18 Stengelblad breder Kroonblad langwerpig. Vruchten beklierd. O. biennis
        19 Kroonblad 9-12 mm Kelkbuis) tot 30 mm. Kelktoppen 3-4 mm. O. deflexa
        19 Kroonblad 10-20 mm Kelkbuis tot 40 mm. Kelktoppen 5-7 mm. O. victorinii
20 Stengelbladrand gegolfd. Kelk rood gestreept. Kroonblad 25-30 mm. [O. biennis × glazioviana] O. fallax
20 Stengelblad vlak. Kelk groen of wat rood overlopen. Kroonblad 10-28 mm    - -> 21
   Nb.O.ersteinensis heeft ook vaak een rood gestreepte kelk.       
   21 Bloeiwijze as bij aanvang bloei rood    - -> 22
   21 Bloeiwijze as bij aanvang bloei groen    - -> 24
    22 Haarbasis cilindrisch: hoger dan breed. Stengel rood. [O. biennis] O. ersteinensis
    22 Haarbasis conisch: even hoog als breed Stengel (onderaan) groen.    - -> 23
      23 Kelkbuis tot 15-25 mm. Kroonblad 10-20. O. rubricaulis
      23 Kelkbuis tot 25-35 mm. Kroonblad 20-28. O. rubricauloides
    24 Kroonblad 6-12 mm. O. royfraseri
    24 Kroonblad 15-30 mm    - -> 25
      25 Stengelblad lancetvormig met rode hoofdnerf. Stengel (onderaan) rood. Bloeiwijze ijl. O. pycnocarpa
      25 Stengelblad elliptisch-lancetvormig met witte of rode hoofdnerf. Stengel geheel groen. Bloeiwijze dicht. O. cambrica var. cambrica

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Peter Wetzels (2017) met aanvullingen van Niels Eimers.
Titel: Malva - Vijfdelig kaasjeskruid vs. Muskuskaasjeskruid
Bericht door: nielseimers op september 10, 2017, 14:22:44 pm
Vijfdelig kaasjeskruid vs. Muskuskaasjeskruid:
Vijfdelig kaasjeskruid en Muskuskaasjeskruid zijn op habitus en bladvorm lastig tot niet te onderscheiden. Probeer altijd de aan/afwezigheid van beharing op de deelvruchtjes (kelk openvouwen) te fotograferen. De beharing in de bloeiwijze en de vorm van de bijkelkblaadjes is vaak lastig te beoordelen van foto's en zijn ook minder harde kenmerken.

Vijfdelig kaasjeskruidMuskuskaasjeskruidBetrouwbaarheid
Beharing op deelvruchtjesAfwezigAanwezigHoog
Beharing in bloeiwijzeSterharenVoornamelijk afstaande, gewone harenAardig
BijkelkbladenElleptische tot lancetvormigLijn tot lijnlancetvormigMatig
Breedte bladslippen bovenaanRelatief smalRelatief breedLaag

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Digitaria - Harig vingergras vs. Glad vingergras
Bericht door: nielseimers op september 10, 2017, 16:40:11 pm
Harig vingergras vs. Glad vingergras:
In het stedelijk gebied en op kleiige, voedselrijk grond wordt bijna uitsluitend Harig vingergras gevonden, op de voedselarme zandgronden daarentegen (Veluwe, De Kempen) wordt vrijwel uitsluitend Glad vingergras gevonden (allemaal eigen ervaring, ik weet niet of dit overal geldt, hoe zit dit bijvoorbeeld in de duinen?)

De soorten worden vaak slecht gedetermineerd, omdat er enkel naar de aan/afwezigheid van beharing gekeken wordt. Dit is echter geen betrouwbaar kenmerk! Glad vingergras heeft vaak nog enkele haartjes (vooral bij de bladvoet en aan de bladranden) en Harig vingergras kan met het verkeerde licht en onder de verkeerde hoek volledig kaal lijken. Dit maakt het valideren van de foto's des te lastiger. Om deze reden is het noodzakelijk om naar de bloemetjes te kijken, dit lijkt lastig, maar is het zeker niet.

Harig vingergrasGlad vingergras
Beharing bladAanwezigBijna volledig afwezig
Lengte aartjes2,5-3,5 mm2,0-2,5 mm
Onderste kelkkafjeKleinZéér klein of afwezig
Bovenste kelkkafjeHalf zo lang als aartjeEven lang als aartje

(https://waarneming.nl/fotonew/7/14899187.jpg)

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse.
Titel: Colchicum & Crocus - Herfsttijloos, Droogbloeier en herfstbloeiende krokussen
Bericht door: Rutger Barendse op september 12, 2017, 08:54:47 am
Herfsttijloos, Droogbloeier en herfstbloeiende krokussen:
Op basis van foto's van de gehele plant, is het vrijwel ondoenlijk om Herfttijloos, Droogbloeier en herfstbloeiende krokussen te onderscheiden. Probeer te allen tijde een foto te maken van de stijl te maken en bij twijfel gewoonweg een knol uit te graven (tenzij het een wild exemplaar van Herfsttijloos betreft uiteraard).

HerfsttijloosDroogbloeierKrokus
Kleur stijlEenkleurig wit of rozeWit, boven donkerder roze of paarsGeel tot oranje
Aantal bloemen per knolMeestal 1, soms tot 35-20Variabel
Stijlen3, onvertakt3, onvertakt1, bovenaan sterk vertakt
Meeldraden663

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Rutger Barendse (2017) met aanvullingen van Niels Eimers.
Titel: Sagina - Vetmuur
Bericht door: nielseimers op september 14, 2017, 11:08:05 am
Vetmuur - Sagina:
Dit geslacht heeft vier zeer sterk gelijkende soorten die met Heukels' Flora lastig te determineren zijn. Om waarnemingen goed te kunnen beoordelen, is het noodzakelijk om onderstaande diagnostische kenmerken goed te fotograferen.

Liggende vetmuurZeevetmuurDonkere vetmuurUitstaande vetmuur
StengelsWortelend op de knopenNiet wortelendNiet wortelendNiet wortelend
Bovenste bladenMet stekelpuntjeZonder stekelpuntjeMet stekelpuntjeMet stekelpuntje
Kelkbladen tijdens vruchttijdAfstaandAanliggendAanliggendAfstaand
KelkbladenAlleen witgerandWit en/of paars gerandAlleen witgerandPaarsgerand en witgerand
Top kelkbladenStompBuitenste 2 soms met kort stekelpuntjeBuitenste 2 spits tot toegepitstBuitenste 2 stomp of iets kapvormig
StengelbladenKaalKaalKaalMet lange wimpers

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Myosotis - Moeras, Zomp- en Weidevergeet-mij-nietje
Bericht door: nielseimers op september 14, 2017, 11:44:34 am
Moeras, Zomp- en Weidevergeet-mij-nietje:
Met enkel een foto van de gehele plant is de soort vaak niet vast te stellen. Probeer onderstaande diagnostische kenmerken zo goed mogelijk te fotograferen. In Heukels' Flora staat overigens een fout (zie opmerkingen).

Zompvergeet-mij-nietjeMoerasvergeet-mij-nietjeWeidevergeet-mij-nietje
Wetenschappelijke naamMyosotis laxaMyosotis scorpiodes subsp. scorpiodesMyosotis scorpiodes subsp. nemorosa
Diameter bloem2-5 mm4-8 mm4-5(-6) mm
Kelk tijdens vruchttijdTot de helft ingesneden1/5e tot 2/5e ingesneden1/5e tot 2/5e ingesneden
Schutbladen onderaan bloeiwijzes1 of meerAfwezigAfwezig
Stijl van net uitgebloeide bloemen1-1,5 mm1,6-2,8 mm1,6-2,8 mm
StengelRolrondRolrond tot stompkantig, meestal matScherpkantig, glanzend
StengelbeharingAanliggend, naar de top gericht, later kaalAfstaand en aanliggend, naar de top gericht, later kaalOnderaan teruggeslagen, later kaal
Bladtop onderste stengelbladenAltijd stompSpits of stompSpits
Beharing onderop onderste stengelbladenAanliggende, naar de bladtop gerichte harenAanliggende, naar de bladtop gerichte harenNiet aanliggende, naar de bladvoet gerichte haren
UitlopersNooit aanwezigLater in het seizoen meestal aanwezigLater in het seizoen meestal aanwezig

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met toevoegingen van Rutger Barendse.
Titel: Euphorbia - Liggende wolfsmelk soorten
Bericht door: nielseimers op september 18, 2017, 21:30:18 pm
Liggende wolfsmelk soorten
Mogelijk hebben we een stuk meer taxa in Nederland dan voorheen aangenomen werd, des te meer reden om hier wat intensiever naar te kijken. In België en Duitsland zijn onderstaande soorten reeds gevonden. De huidige opvatting is dat deze groep aan liggende Wolfsmelk soorten tot het geslacht Chamaesyce behoort. Enkele soorten zijn direct op habitus te onderscheiden (zie opmerkingen), maar andere soorten zijn een stuk lastiger te onderscheiden.

Determinatiesleutel:

Ondersoorten Chamaesyce canescens:

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Consolida - Ridderspoor
Bericht door: nielseimers op september 22, 2017, 11:18:22 am
Ridderspoor - Consolida:
Consolida is een geslacht met in Nederland en België drie soorten. Wilde ridderspoor is een zéér zeldzame akkerplant. Valse en Oosterse ridderspoor zijn sporadisch verwilderende tuinplanten. Er worden veel fouten gemaakt in de determinatie, voornamelijk omdat men schutbladen en steelbladen met elkaar verwart. Schutbladen zijn in dit geval de STENGELbladen direct onder de aanhechting van een bloemsteel, STEELbladen zijn de blaadjes op de bloemsteel. Een andere reden voor foute determinaties, is het ontbreken van bijvoorbeeld vruchten of bloemen, waardoor bepaalde diagnostische kenmerken niet bekeken kunnen worden. In onderstaande tabel staat een zestal extra kenmerken genoemd, zodat determinatie alsnog mogelijk is.

Wilde ridderspoorValse ridderspoorOosterse ridderspoor
VruchtKaalDicht, aanliggend behaardDicht, aanliggend behaard
Zijdelings kroonbladenLanger dan breed, geleidelijk in punt versmaldEven lang als breed, plots in punt versmaldEven lang als breed, plots in punt versmald
Schutbladen onderste bloemen1-3 lijnvormige slippenGeveerdGeveerd
Lengte spoor12-25 mm13-18 mm(8-)10-12 mm
Lengte steelblaadjesKortKortLang
Plaatsing steelblaadjesVer van de voet van de bloem, voet niet bereikendVer van de voet van de bloem, voet niet bereikendDicht bij de voet van de bloem geplaatst, voet bereikend
Kleur zadenZwartZwartRoodbruin
Bloeiwijze5-8 bloemen8-20 bloemen8-20 bloemen
Overgang van vrucht naar snavelZeer geleidelijk versmaldGeleidelijk versmaldPlots versmald
Bloemsteel2-3 cm3-4 cm0,5-2 cm
BloemkleurLicht paars tot licht paarsblauwMeestal donker paarsblauwMeestal donker paars

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers
Titel: Centaurea - Centaurie
Bericht door: nielseimers op september 26, 2017, 10:53:56 am
Centaurie - Centaurea:
Centauries vormen een zéér complexe groep met ondersoorten, complexen en kruisingen. Ondanks dat er slechts 5 à 6 taxons inheems zijn in Nederland en België, zijn er inmiddels 21 taxons aangetroffen. Als je alle ondersoorten, tuinplanten en ooit aangetroffen adventieven optelt, kan het daadwerkelijke aantal wel eens rond de 40 liggen! Onderstaande determinatiesleutel gaat uit van de aanwezigheid van bloemen, omdat bloemkleur en de vorm van de omwindselbladen essentieel zijn om de soort vast te stellen.

Determinatiesleutel tot de soorten:

Vereenvoudigde determinatiesleutel voor het Centaurea jacea complex:
Centaurea jacea is een complex van complexen (no joke). Wij beschouwen de complexen van Centaurea jacea als ondersoorten: subsp. nigra, subsp. nigrescens, subsp. pratensis, subsp. jacea en subsp. phrygia. Frustrerend genoeg vormen deze vijf taxa elk weer een complex met soorten...

Uitgebreide determinatiesleutel voor het Centaurea jacea complex:
Veel van deze (onder)soorten zijn nog niet gevonden of komen überhaupt niet voor in Nederland en België. Aangezien enkele van deze taxa geactiveerd zijn op waarnemingen.be, kan de rest niet genegeerd worden. Het is absoluut niet de bedoeling om al deze taxa te gaan onderscheiden, maar wanneer je dit wel wil doen, moet je in ieder geval weten hoe.

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Ulmus - Iep
Bericht door: nielseimers op oktober 07, 2017, 15:13:20 pm
Iep - Ulmus:
Iepen zijn tijdens vruchttijd soms al behoorlijk lastig op naam te krijgen, maar vegetatief al helemaal. Determinatie wordt bemoeilijkt door het grote aantal cultivars en kruisingen die aangeplant worden en gemakkelijk verwilderen.

Determinatiesleutel:
1a.   Bladlengte >7 cm (lengte x breedte >28).   2.
1b.   Bladlengte <7 cm (lengte x breedte <28).   6.
2a.   Bladen ruw aan bovenzijde, bladsteel meestal <3 mm (vaak door bladbasis bedekt), knoppen vaak met rode wimpers. (aanvullend: blad met >65 tanden per bladrand, met 12-18 paar zijdelingse nerven, twijgen nooit kurkvormend, knoppen donkerbruin)   3.
2b.   Bladen ruw  tot glad aan bovenzijde, bladsteel meestal >5 mm (zelden of slechts deels door bladbasis bedekt), knoppen wel of niet met wimpers.   4.
3a.   Blad breed omgekeerd eirond.   Ulmus glabra subsp. glabra
3b.   Blad smal omgekeerd eirond.   Ulmus glabra subsp. montana
4a.   Knoppen kastanjebruin, zonder wimpers, bladen met <60 tanden per zijde.   Ulmus laevis
4b.   Knoppen donkerbruin, met wimpers, bladen met 60-80 tanden per zijde.   5.
5a.   Bladsteel 8-11 mm, bladen 7-12 x 6 cm (2 keer zo lang als breed), bladtop spits tot toegespitst, bovenzijde dof donkergroen, met 12-18 paar zijdelingse nerven, twijgen nooit met kurkvorming.   Ulmus x vegeta
5b.   Bladsteel 5-8(-10) mm, bladen (5-)7-10 x 7 cm (<2 keer zo lang als breed), bladtop acuut tot spits, bovenzijde glimmend donkergroen, met 9-14 paar zijdelingse nerven, sommige twijgen met kurkvorming.   Ulmus x hollandica
6a.   Bladen ruw tot glad aan bovenzijde, knoppen 3-6 mm, bruinzwart of paarszwart.   7.
6b.   Bladen glad aan bovenzijde, knoppen 2-3 mm, bruinzwart.   8. (Ulmus minor)
7a.   Bladen 4-7(-9) x 5 cm, eirond (tot ovaal) tot rond (lengte/breedte <1,3), licht asymetrisch aan de basis, donkergroen, meestal ruw aan bodenzijde met korte, gekromde haren, meestal met <55 tanden per bladrand, met 8-12 paar zijdelingse nerven, bladsteel 3-8 mm, knoppen paarszwart met roodachtige wimpers.   Ulmus procera
7b.   Bladen 3-5(-7) cm, smal ovaal (lengte/breedte >1,3), sterk asymetrisch tot volledig symetrisch aan de basis, lichtgroen, licht ruw tot glad aan bodenzijde, meestal met <70 tanden per bladrand, met 7-10 paar zijdelingse nerven, bladsteel 5-10 mm, knoppen zwartbruin met witte wimpers of zonder wimpers.   Ulmus plotii
8a.   Bladvoet meestal sterk asymetrisch.   Ulmus minor subsp. minor
8b.   Bladvoet meestal licht asymetrisch.   9
9a.   Bladen donkergroen met ongeveer 50 tanden per bladrand, met 8-12 paar zijdelingse nerven, bladsteel tot 10 mm.   Ulmus minor subsp. sarniensis
9b.   Bladen lichtgroen met <35 tanden per bladrand, met 8-12 paar zijdelingse nerven, bladsteel 4-7 mm.   Ulmus minor subsp. angustifolia

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Parthenocissus - Vijfbladige wingerd vs. Valse wingerd
Bericht door: nielseimers op oktober 08, 2017, 23:46:32 pm
Vijfbladige wingerd vs. Valse wingerd:
Vegetatief zijn deze twee soorten erg lastig te onderscheiden. Probeer daarom altijd op zoek te gaan naar de aan/afwezigheid van hechtschijfjes.

Vijfbladige wingerdValse wingerd
HechtschijfjesAanwezigAfwezig
Ranken5-83-5
Bloeiwijze25-200, alle takken even stevig10-60, met stevige centrale as
Vrucht diameter5-7 mm8-10 mm
BladrandScherp gezaagdEnigszins stomp gezaagd
BladtopLang toegespitstScherp tot kort toegespitst
BladBoven mat en onder duidelijk bleker (soms zeegroen)Glimmend en onder nauwelijks (of niet) bleker
Bladbeharing (boven)Enigszins ruw (prikhaartjes op nerven)Voelt glad aan

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Aster - Hartbladige: A. macrophyllus, schreberi, divaricatus & cordifolius
Bericht door: Ton Denters op oktober 13, 2017, 09:24:29 am
Hartbladige Asters: A. macrophyllus, schreberi, divaricatus & cordifolius
In met name stedelijk gebied, maar ook daarbuiten zijn Asters te vinden met hartvormige bladen. Het gaat om een groep van nauw verwante soorten bestaande uit A. macrophyllus, A. schreberi, A. divaricatus en A. cordifolius. De eerste drie soorten zijn op waarneming.nl terug te vinden, A. cordifolius is nog niet opgegeven/gevonden.

Aster macrophyllusAster schreberiAster divaricatusAster cordifolius
Klierharen in bloeiwijzeAanwezigAfwezigAfwezigAfwezig
Breedte bloemhoofdjes3-4 cm1,8-2,51,8-2,51-1,6
OmwindselbladenSmal (1,25-1.75 mm)Smal (1,25-1.75 mm)Zeer smal (<1  mm)Smal (>1 mm)
BladbreedteBreed: 6-14 cmBreed: 6-14 cmSmaller: 3-6-(7) cmSmaller: 3-6-(7) cm
BloemkleurMeestal lichtviolet, soms witMeestal wit, soms lichtvioletMeestal wit, soms lichtvioletWit, later lichtviolet verkleurend

Opmerkingen:

Referenties:

Tekst: Ton Denters (2017).
Titel: Veronica - Aarereprijs, Lange ereprijs en hun kruising
Bericht door: nielseimers op oktober 19, 2017, 12:39:43 pm
Aarereprijs, Lange ereprijs en hun kruising:
Alle drie deze taxa zijn tuinplanten die met enige regelmaat verwilderd aangetroffen worden. Aarereprijs is bij verre de meest zeldzame van de drie en blijft veel kleiner en heeft veel minder diep gezaagd blad. De kruising lijkt enorm sterk op Lange ereprijs, maar onderscheidt zich door de aanwezigheid van klieren in de bloeiwijze.

AarereprijsKruisingLange ereprijs
Hoogtetot 40 cmIntermediairTot 120 cm
Grootste bladbreedte1/3e-1/2e van het bladIntermediairNabij bladvoet
Klieren in bloeiwijzeAanwezigAanwezigAfwezig
BladrandGekarteld tot gezaagdIntermediairScherp gezaagd, aan de bladvoet dubbel gezaagd
StengelbladenAltijd tegenoverstaandIntermediairTegenoverstaand of in kransen van 3 of 4

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Kim Lotterman.
Titel: Erysimum - Muurbloem
Bericht door: nielseimers op oktober 31, 2017, 20:59:57 pm
Muurbloem - Erysimum:
Muurbloem (Erysimum cheiri) is een zeldzame, inheemse soort in Nederland. De soort wordt echter ook toegepast als tuinplant, evenals enkele andere sterk gelijkende soorten. Om de soorten op naam te brengen, is een scherpe detailfoto van de stempel en van de vruchten noodzakelijl. Alle taxa hebben gaffelharen op de stengel en het blad, wat de planten een grauwe kleur geeft, maar later in het seizoen kunnen de planten door het verliezen van deze haren donkergroen worden. Alle sooen hebben gaafrandig tot licht getand blad.

Erysimum x marshalliiErysimum rhaeticumErysimum bicolorErysimum cheiri
StempelOnduidelijke tweelobbig, bijna knotsvormigOnduidelijk tweelobbigDuidelijk tweelobbigDuidelijk tweedelig
BloemkleurEenkleurig oranjeEenkleurig geelPaars of rozeGeel, oranje of geel met oranje strepen
KroonbladenKaalKaal?Behaard
VruchtenVierkantVierkantRondAfgeplat (tweekantig)

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Rumex - Veldzuring, Geoorde zuring en Tuinzuring
Bericht door: nielseimers op oktober 31, 2017, 21:58:55 pm
Veldzuring, Geoorde zuring en Tuinzuring:
Deze drie soorten zijn hebben alle drie stengelomvattende stengelbladen en pijlvormige rozetbladen. Tuinzuring (Rumex rugosus) staat niet in Heukels' Flora opgenomen en is slecht bekend! Tuinzuring lijkt het sterkst op Geoorde zuring, maar heeft een vollere bloeiwijze en meer en breder blad.

VeldzuringGeoorde zuringTuinzuring
BloeiwijzeZijtakken onvertakt, ijle bloeiwijzeZijtakken vertakt, vrij volle bloeiwijzeZijtakken vertakt, zeer volle bloeiwijze
StengelbladenNiet tot zwak gekroesdSterk gekroesdZwak tot sterk gekroesd
Stengelbladen3-6 keer zo lang als breed6-10 keer zo lang als breed2-4 keer zo lang als breed
Rozetbladen2-4 keer zo lang als breed4-12 keer zo lang als breed4-8 keer zo lang als breed
Lengte vruchtkleppen2,5-3,3(-5) mm3,5-5 mm3-4 mm
Bladvoet stengelbladenMeestal met één punt per bladslip, soms tweeVaak met twee punten per bladslipMeestal met twee punten per bladslip

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017) met aanvullingen van Rutger Barendse.
Titel: Chamaecyparis & Thuja
Bericht door: nielseimers op december 24, 2017, 09:26:02 am
Chamaecyparis & Thuja:
Chamaecyparis lawsoniana (Californische cipres), Thuja plicata (Reuzenlevensboom) en Thuja occidentalis (Westerse levensboom) worden regelmatig verwilderd aangetroffen, maar zonder scherpe foto van het blad (onder- en bovenzijde), zijn ze vegetatief erg lastig op naam te brengen.

Thuja plicataThuja occidentalisChamaecyparis lawsoniana
Afscheiding tussen bladschubbenV-vormigV-vormigX-vormig
Witte markering onderzijde bladAanwezigAfwezigAfwezig
Harsklieren bovenzijde bladAfwezigAanwezigAfwezig
KegelsLangwerpigLangwerpigRond

Referenties:

Opmerkingen:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Vicia sativa - ondersoorten: Smalle, Vergeten & Voederwikke
Bericht door: nielseimers op december 27, 2017, 20:32:54 pm
Vicia sativa ondersoorten: Smalle, Vergeten & Voederwikke:
In Nederland onderscheiden we drie ondersoorten van Vicia sativa (Voederwikke). Deze ondersoorten houden zich niet altijd aan Heukels' Flora (of andere literatuur), overgangsvormen worden regelmatig aangetroffen. Gelukkig zijn de ondersoorten ecologisch verschillend (schrale vs. voedselrijke biotopen, zie opmerkingen), waardoor je in de meeste gevallen de ondersoort gemakkelijk kan benoemen. In het buitenland worden andere ondersoorten beschreven die wij (nog) niet onderscheiden (zie opmerkingen).

Smalle wikkeVergeten wikkeVoederwikke
Bovenste deelblaadjesZeer smal, lancetvormig (2-3 mm breed)Gemiddeld, langwerpig tot lancetvormig (3-5 mm)Zeer breid, elliptisch (>5 mm)
Kleur zwaardenLicht roze tot roodpaarsRoodpaarsZeer donker roodpaars tot rood
Kleur vlagZelfde als zwaardenZelfde als tot iets lichter dan zwaardenDuidelijk lichter dan zwaaren
Lengte bloemenKlein, 15-18 mmKlein, 15-18 mmLang, 20-30 mm
Lengte vruchtenKort, 2-4 cmLang, 3,5-8 cmLang, 3,5-8 cm
VruchtenWeinig ingesnoerd tussen zadenWeinig ingesnoerd tussen zadenSterk ingesnoerd tussen zaden
SteunblaadjesZonder nectarklierenMeestal zonder nectarklierenMeestal met nectarklieren
BladtopSpitsZwak uitgerand tot spitsUitgerand
KelktandenKorter dan kelkbuisKorter dan kelkbuisEven lang tot langer dan kelkbuis

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Pimpinella & Pastinaca - Vegetatief: Pastinaak, Kleine bevernel & Grote bevernel
Bericht door: nielseimers op januari 03, 2018, 11:40:54 am
Vegetatief: Kleine bevernel, Grote bevernel & Pastinaak:
Ze blijven lastig, zeker op basis van foto's. De volgende kenmerken hebben betrekking op de rozetbladen, niet op de stengelbladen.

Kleine bevernelGrote bevernelPastinaak
DeelblaadjesAltijd zittendOnderste deelblaadjes gesteeldAltijd zittend
Vorm deelblaadjesOvaal tot langwerpig-lancetvormigOvaal, licht hartvormige bladvoetOvaal
Beharing deelblaadjesBovenzijde spaarzaam tot dicht behaardBehaard tot kaalMeestal duidelijk behaard, soms kaal
Bladrand deelblaadjesWeinig gelobd, regelmatig getandSterk gelobd, regelmatig getandSterk gelobd, onregelmatig getand
Aantal deelblaadjes4-533-6
Lengte deelblaadjesTot 2,5 cm2-5(-10) cm5-10 cm
BladsteelVaak paars, rond met ribbenGroen, kantig of driehoekigSoms paars aan basis, afgeplat
BladsteelKaal tot teruggebogen behaardGegroefd, kaal of licht behaardLicht gegroefd, kaal of behaard
HuidmondjesBoven en onderOnderOnder en boven (langs nerven)

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Veronica - Blauwe waterereprijs & Rode waterereprijs
Bericht door: nielseimers op januari 03, 2018, 12:21:00 pm
Blauwe waterereprijs & Rode waterereprijs:
Bloemkleur is GEEN betrouwbaar kenmerk om de twee soorten te onderscheiden. Er is al jarenlang discussie over welke kenmerken nu echt betrouwbaar zijn. Wellicht is het het beste om gewoon alle kenmerken te controleren en op basis van aantal overeenkomsten een conclusie te trekken.

Blauwe waterereprijsRode waterereprijs
BloemkleurLichtpaars tot blauw met paarse lijntjesLichtroze met donkerroze lijntjes
VruchtsteelScherpe hoek (<45 graden) met stengelStompe hoek (>45 graden) met stengel
Stengelbladen<4 x zo lang als breed (15-30 mm breed)>4 x zo lang als breed (6-15 mm breed)
Bloemsteel en vruchtNiet beklierdBeklierd
VruchtIets langer dan breedEven lang als breed
BloemsteelMeestal langer dan schutbladMeestal korter dan schutblad
Vruchtsteel?Meestal langer dan schutblad

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Crocus - Geelbloemige Krokussen:
Bericht door: nielseimers op januari 07, 2018, 22:13:13 pm
Geelbloemige Krokussen:
In Heukels' Flora staan enkel Gele krokus (Crocus x stellaris) en Vroege krokus (Crocus chrysanthus) opgenomen als geelbloemige krokus soorten. De meeste waarnemingen die we doen, behoren inderdaad tot die twee soorten, maar zonder de andere soorten in overweging te nemen, is het op naam brengen hoogst onbetrouwbaar. Uit het combineren van literatuur uit onze buurlanden, blijkt dat we acht taxa kunnen verwachten. Determinatie wordt enorm bemoeilijks door cultivars (zo kan Vroege krokus licht geel, donker geel en wit zijn). Helaas biedt geen van de determinatieboeken het volledige scala aan soorten aan. Bij dezen een eerste poging om hier een Nederlandstalige determinatiesleutel voor te maken. Belangrijk: Zonder foto van de bol en van de binnenzijde van de bloem, zijn de krokussen niet op naam te brengen.

1a. Stijl met 6-15 zijtakken. Crocus olivieri
1b. Stijl met met 3 zijtakken. 2.
2a. Bol (aan einde van de bloei) met 10-20 bladen, bloemdekbladen aan buitenzijde met zwart. Crocus korolkowii
2b. Bol (aan einde van de bloei) met 2-9 bladen, bloemdekbladen aan buitenzijde geel of geel met bruin. 3.
3a. Bloemkleur lichtgeel. Crocus chrysanthus
3b. Bloemkleur donkergeel. 4.
4a. Bladen 2-4 mm breed, soms pluizig, helmknoppen pijlvormig (onderaan het breedst). Crocus flavus & Crocus x stellaris
4b. Bladen 0,5-2 mm breed, meestal grijsgroen, helmknoppen altijd lijnvormig (onderaan nauwelijks breder). 5.
5a. Bloemdekbladen aan buitenzijde volledig geeloranje. Crocus ancyrensis
5b. Bloemdekbladen aan buitenzijde geel met bruin. 6.
6a. Bol met netvormig structuur. Crocus angustifolius
6b. Bol glad. Crocus chrysanthus

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Sedum - S. kamtschaticum, S. hybridum & S. aizoon
Bericht door: nielseimers op januari 12, 2018, 10:45:16 am
Sedum kamtschaticum, Sedum hybridum & Sedum aizoon:
Deze groep kenmerkt zich door de gele bloemen, de langwerpige, vlakke stengelbladen en de relatief grote planten. Het onderscheid tussen de drie taxa is echter zeer onduidelijk. In veel literatuur worden slechts twee soorten genoemd en verschillende bronnen geven soms tegenstrijdige informatie. Daarnaast is niet uitgesloten dat er kruisingen tussen deze drie taxa aanwezig zijn. Uit de verschillende forum topics op waarneming.nl (zie referenties) is de conclusie gekomen dat in veel gevallen de determinatie hoogst onbetrouwbaar is.

Sedum kamtschaticumSedum hybridumSedum aizoon
GroeiwijzeLiggend tot opstijgendLiggend tot opstijgendErect
BladvormLangwerpig-eirond tot spatelvormig (vrij smal)Langwerpig-eirond tot spatelvormig (iets breder)Langwerpig-eirond tot langwerpig (vrij breed)
Bladafmetingen3-5 x 1-1,2 cm2,5 x 1,2 cm5-8 x 2-3 cm
StengelsOnvertaktVertaktOnvertakt
DeelvruchtenSchuin omhoog tot uiteindelijk meer horizontaalHorizontaalSchuin omhoog tot uiteindelijk meer horizontaal
StengelbladenTegenoverstaand of verspreidVerspreidMeestal verspreid
OverwinterenNiet overwinterend, nieuwe, korte scheuten vormendOverwinterend, met lange bebladerde scheuten?

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Geum - Nagelkruid
Bericht door: nielseimers op januari 23, 2018, 20:49:31 pm
Geum - Nagelkruid:
Het onderscheid tussen Geel nagelkruid en Groot nagelkruid kan al lastig zijn, maar meer lookalikes zijn al gevonden en nog te verwachten. Kruisingen zijn niet zeldzaam, bij twijfel is Geum spec geen slecht idee! Fotografeer altijd de rozetbladen (grondstandige bladen) en kijk dan vooral naar de grotere rozetbladen (de kleinere rozetbladen kunnen sterk in vorm afwijken).


Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Sedum - S. hispanicum, S. lydium & S. pallidum
Bericht door: nielseimers op februari 11, 2018, 12:38:44 pm
Sedum hispanicum, Sedum lydium & Sedum pallidum:
Dit drietal soorten is niet inheems in Nederland. Ze worden als sierplant gebruikt en worden met enige regelmaat verwilderd aangetroffen. Ze onderscheiden zich van de overige Sedum soorten o.a. door hun blauwgroene, doffe bladkleur. In vegetatief stadium zijn deze soorten niet met zekerheid op naam te brengen. Erg compacte vegetatieve scheuten duiden op Sedum lydium en Sedum pallidum, maar bij minder compacte vegetatieve scheuten, maken alle drie de soorten kans.

Sedum hispanicumSedum lydiumSedum pallidum
Aantal kroonbladen5-9 (meestal 6)55
Beharing bloeiwijzeBeperkt beklierd, slanke klierharenKaalSterk beklierd, stevige klierharen
Middenstreep kroonbadenLichtrozeRoze tot roodRoze tot rood
Lengte kroonbladen3,5-6 mm2-4 mm (meestal 3)4-5 mm
BladkleurBlauwgroenGroen of blauwgroenBlauwgroen
BloeiwijzeWijdvertaktCompact (1-2 cm breed)Wijd vertakt
Meerjarigheidéén- tot meerjarig, weinig steriele scheutenMeerjarig, veel steriele scheutenMeerjarig, veel steriele scheuten

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Lotus: Moeras-, Gewone, Rechte en Smalle rolklaver
Bericht door: nielseimers op februari 13, 2018, 11:43:40 am
Lotus: Moeras-, Gewone, Rechte en Smalle rolklaver:
In het veld kunnen Rolklavers soms al lastig op naam te brengen, maar op basis van foto's kan het helemaal lastig zijn! Vaak zie je slechts een deel van de kenmerken en kan je met een dichotome determinatiesleutel niet uit de voeten. Bij dezen een overzicht van alle diagnostische kenmerken.

MoerasrolklaverGewone rolklaverRechte rolklaverSmalle rolklaver
GroeiwijzeKruipend of klimmendKruipend of klimmendRechtopstaandKruipend of klimmend
WortelsOndergrondse uitlopersPenwortelPenwortelPenwortel
Aantal bloemen(1-)5-12(1-)3-85-81-4(-6)
BloemkleurGeel, in knop vaak roodGeel, in knop vaak roodLichtgeel, in knop zelden roodGeel, in knop vaak rood
Bloemlengte10-18 mm6-16 mmOngeveer 14 mm7-12 mm
Zijnerven (onderzijde blad)Duidelijk zichtbaarOnduidelijkOnduidelijkOnduidelijk
Beharing langs bladrandLange harenKaal of veel kortere harenMeestal kaalMeestal kaal
Beharing op bladKaalKaal of behaardMeestal kaalMeestal kaal
Kelktanden in knopStervormig uitstaandAanliggendAanliggendAanliggend
Bovenste twee kelktandenMet scherpe insnijdingMet ronde insnijdingMet ronde insnijdingMet ronde insnijding
Beharing kelktandenMeestal veel, lange harenMeestal weinig, korte harenMeestal weinig, korte harenMeestal weinig, korte haren
StengelVaak hol, gestreeptGevuld, niet gestreeptHol, niet gestreeptGevuld, niet gestreept
Bovenste stengelbladenMax 3 x lang als breedMax 3 x lang als breedMax 3-4 x lang als breed5-8 x zo lang als breed
KelktandenOngeveer gelijkMeestal langer dan kelkbuis, variabelMeestal langer dan kelkbuis, variabelKorter dan kelkbuis
Bovenrand kielMet vrij scherpe knikGeleidelijk gebogen??

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Prunus - Kerspruim vs. Sleedoorn
Bericht door: dirder op april 08, 2018, 12:39:45 pm
Kerspruim (Prunus cerasifera) versus Sleedoorn (Prunus spinosa) tijdens de bloeitijd. Opgelet, onderstaande enkel van toepassing voor 'groene' Kerspruimen (maar de rest heeft bloemen met minstens roze tint).
Zoals gebruikelijk bij houtige gewassen dienen meerdere bloemen aan meerdere takken bekeken te worden en dient er erg goed opgelet te worden bij wortelopslag, jonge planten (eventueel heropschietend na kap). Dergelijk spul is te herkennen aan het groot aantal doornen.
Het goede nieuws: het is heel erg makkelijk. Evenwel staan die vaak net niet goed op de foto. Wat vooral een probleem is: mensen geloven blindelings wat ze in de flora lezen, en blindelings mag je hier wel erg letterlijk nemen. Houtige gewassen zijn zeer slecht beschreven in de flora's. Hoe dat precies komt, weet ik niet.
Hoe dan ook:
Kerspruim --> Veel bloemen met 24 en meer meeldraden en kelkslippen vrij snel teruggeslagen (nog sneller teruggeslagen bij Prunus domestica overigens), uiteindelijk tot tegen de bloembeker, zie bijvoorbeeld https://waarnemingen.be/foto/view/16201344, https://waarnemingen.be/foto/view/16198630 , https://waarnemingen.be/foto/view/16238653 .
Sleedoorn --> Bloemen met maximaal 22 meeldraden en kelkslippen afstaand. Opletten voor dubbele bloemen (die komen vaak voor bij beide soorten, zijn dan te herkennen aan het wel érg groot aantal meeldraden, twee stijlen en groot aantal kelkslippen). Genoeg bloemen checken en opletten (zoals altijd) met jonge Kerspruimen (eventueel terug opschietend na kap): die hebben meer bloemen met minder meeldraden. Soms zie je bij Sleedoorn ook wel eens enkele teruggeslagen kelkslippen, maar dan bij een minderheid van de bloemen.

Ook bruikbaar: de rand van de kelkslippen. Gaafrandig tot weinig gezaagd bij Sleedoorn (max. 7 driehoekige tanden per zijde). Gezaagd bij Kerspruim (vaak meer dan 11 tot 18 lange tanden per zijde met rode punt), zie bijvoorbeeld https://waarnemingen.be/foto/view/16201474 . Ik zag één Kerspruim waarbij de kelkslippen gaafrandig maar bewimperd waren, bizar, en ik weet niet wat het betekent.

Minder bruikbaar maar soms vernoemd: Vorm van de kelkslippen: met brede ronde top bij Kerspruim, meer driehoekig bij Sleedoorn. Evenwel is bij beide soorten de vorm van de kelkslippen erg variabel en er is overlap.

Te vermijden: al dan niet overlappende kroonbladen, grootte van de bloemen, lengte van de bloemstelen (wegens te veel variatie).

Futiel: de befaamde groene twijgen van het vorige jaar bij Kerspruim. Absoluut onnodig tijdens de bloei. Bovendien zijn de twijgen bij Kerspruimen die echt veel zonlicht vangen gewoon bruin. Bij Kerspruim zijn eenjarige twijgen glad, maar ik ben niet helemaal zeker dat dit niet kan bij Sleedoorn. Hoe dan ook zijn eenjarige twijgen bij Sleedoorn mínstens meestal behaard (maar er is een loupe nodig om dat te zien).

De mythes: aantal bloemen per knop. Werkt goed om pruimen van kersen te onderscheiden (max. twee bij pruimen, meer dan twee bij kersen), maar twee bloemen per knop is niet ongewoon zowel bij Kerspruim als bij Sleedoorn (is inderdaad wel couranter bij Pruim, maar zeker niet diagnostisch).
Doornen: een uiterst hardnekkige mythe. Niet uit te roeien en vaak de oorsprong van verkeerde determinaties. Doornen wijzen eerder op de sterkte van de groei, dus doornen zie je bij wortelopslag, jonge exemplaren, terug opschieten na kap etc. en dat bij alle pruimen. Kortom, doornen hebben nul komma nul waarde voor het determineren van pruimen.
Beharing van de bloemsteel (weinig relevant voor Kerspruim versus Sleedoorn), ook een zéér hardnekkige mythe. Bloemstelen behaard bij een deel van de Sleedoornen, onbehaard bij een deel van de Prunus domestica (onbehaard bij Kerspruim).
Ook iets dat je vaak leest maar niet klopt: helmknoppen van Sleedoorn zouden zogezegd oranje moeten zijn.

Overigens bestaan er ook hybriden tussen Kerspruim en Sleedoorn. Die zullen in de toekomst ook algemener worden: Kerspruim neemt snel toe. Verdachte exemplaren een jaar rond opvolgen is dan de boodschap (maar dat doet toch niemand).

Het probleem Prunus domestica versus Prunus spinosa is overigens veel lastiger. Een goed begin is aangeplante Sleedoornhagen te vermijden (ook in natuurgebieden), want die staan vaak vol met dubieuze rommel (zie bijvoorbeeld de vele schrijfsels van Woldring, kennelijk is dit een gekend fenomeen in heel Europa).

Het wordt ook eens tijd dat iemand in Nederland kijkt naar de ontsnappende sierkersen. Mits contacten in de tuinierswereld zou dat op enkele uren tijd helemaal uitgeklaard moeten zijn (het sleept al jaren aan zonder enige voortgang).
Titel: Brassica - Raapzaad & Koolzaad
Bericht door: dirder op mei 11, 2018, 13:17:07 pm
Raapzaad & Koolzaad:
Raapzaad en Koolzaad vormen een berucht duo. Raapzaad blijkt aanzienlijk algemener te zijn dan Koolzaad, maar ze zijn niet altijd even gemakkelijk te onderscheiden.

KoolzaadRaapzaad
BloemenNiet boven knoppen uitstekendBovenste bloemen boven knoppen uitstekend
BladvoetOndiep stengelomvattend (nooit sluitend)Diep stengelomvattend (vaak sluitend)
BladkleurGehele plant blauwgroenAlleen bovenste deel blauwgroen, soms geheel groen
Snavel8-15 mm lang, 15% van totale vruchtlengte15-20 mm lang, 25% van totale vruchtlengte

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Dirk Derdeyn (2018) met aanvullingen van Niels Eimers.
Titel: Coronopus - Kleine varkenskers & Grove varkenskers
Bericht door: nielseimers op juni 10, 2018, 10:13:51 am
Kleine varkenskers vs. Grove varkenskers:
In bloei- en vruchtstadium zijn Kleine varkenskers (Coronopus dydimus) en Grove varkenskers (Coronopus squamatus) vrij gemakkelijk te onderscheiden, maar vegetatief valt dit niet altijd mee. Er is grote overlap in bladvorm tussen de twee soorten, wat het beschrijven er van niet gemakkelijk maakt.

Kleine varkenskersGrove varkenskers
BloemsteelLanger dan bloemenKorter dan bloemen
Vruchtvorm2-3 mm lang, aan de top ingesneden1.5 mm lang, aan de top afgerond tot toegespitst
VruchtwandMet het blote oog glad, met loepje licht geplooidZeer ruw door getande plooien
KroonbladenRoomwit, tot 0.5 mm, iets korter dan kelk of ontbrekendWit, 1-1.5 mm, iets langer dan kelk
GeurSterk naar Tuinkers ruikend en smakendGeen geur?
BladsteelMet groeve, met 1(-3) vaatbundelsZonder groeve, met 3 vaatbundels
BladMeestal zonder lange eindlob, 2e orde meestal kortMeestal met lange eindlob, 2e orde meestal lang
Beharing aan top van bladlobbenAanwezig (loep)Afwezig
BladkleurLichtgroen tot blauwgroenBlauwgroen tot lichtgroen

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2017).
Titel: Persicaria
Bericht door: nielseimers op juni 10, 2018, 10:33:10 am
Persicaria:
Soorten uit het geslacht Persicaria zijn in Nederland zeer algemeen, maar kunnen (vooral vegetatief) erg lastig op naam te brengen zijn. Fotografeer altijd (ook bij bloei) de aanwezigheid van beharing bovenop de tuitjes (stengelomvattende, vliezige steunblaadjes, direct boven de bladsteelaanhechting). Zoek een vers, gaaf tuitje, want als ze oud zijn, gaan ze rafelen en is beharing lastig te fotograferen. Fotografeer ook altijd de aan/afwezigheid van klierputjes aan de onderzijde van het blad. Kenmerken als bloemkleur en de aan/afwezigheid van een zwarte vlek op het blad zijn niet betrouwbaar. Samenvattend: wie Persicaria zegt, zegt ook tuitje!

PerzikkruidBeklierde duizendknoopZachte duizendknoopKleine duizendknoopWaterpeperVeenwortel (landvorm)
BloeiwijzeCompact, meestal roze, soms bleekgroen of witCompact, meestal bleekgroen, soms roze of witLos, roze of witLos, wit of rozeLos, roze of witCompact, altijd roze
Beharing bovenop tuitjeVeel (tot 2 mm)Afwezig tot zeer kort (0.2 mm)Veel (1-4 mm)Veel (2-3 mm)Weinig (1-2 mm)Veel (lang)
Beharing op oppervlak van tuitjeAanwezigAfwezigAanwezigAanwezigAfwezigAanwezig
Onderzijde bladSpaarzaam behaardMeestal kaal met klierputjes, soms behaardKaalKaalKaalBehaard
BladvoetWigvormigWigvormigWigvormigPlotseling afgerondWigvormigHartvormig tot afgerond
BladBreed, glimmend Breed, dofBreed, dofSmal, glimmendBreed, glimmendBreed, dof
Zwarte vlekAanwezig, zwak aanwezig of afwezigAanwezig, zwak aanwezig of afwezigZwak aanwezig of afwezigAfwezigAfwezigZwak aanwezig of afwezig

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018) met aanvullingen van Willemien Troelstra.
Titel: Viola - Driekleurig viooltje, Akkerviooltje en kruising
Bericht door: nielseimers op juni 24, 2018, 15:32:40 pm
Driekleurig viooltje, Akkerviooltje en hun kruising:
Viooltjes zijn bekend om hun kruisingen en kunnen uiterst lastig op naam te brengen zijn. Er komen geregeld waarnemingen binnen van de kruising tussen Driekleurig viooltje en Akkerviooltje, maar de diagnostische kenmerken zijn vaak slecht zichtbaar. Ook Tuinviooltjes kunnen enorm op Driekleurig viooltje lijken en hier verder mee kruisen. In veel gevallen is het daarmee ondoenlijk om vast te stellen met welke soort je te maken hebt, maar met onderstaande kenmerken op de foto, kunnen we met iets meer waarschijnlijkheid het taxon vaststellen. Probeer altijd de verticale lengte van de bloem op te meten.

Driekleurig viooltjeViola x contemptaAkkerviooltje
BloemPlatPlat tot licht komvormigKomvormig
Bovenste kroonbladenDuidelijk langer dan bovenste kelkbladenGelijk in lengte met bovenste kelkbladenKleiner dan bovenste kelkbladen
BloemkleurBlauwpaars met geelCrèmegeel met blauwpaarsCrèmegeel, soms met blauwpaars
Verticale lengte bloem18-22 mmIntermediair, maar meer als Akkerviooltje8-12 mm
Boog van de bloemsteelNiet opvallend grijsblauwOnduidelijk grijsblauwGrijsblauw

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Verbascum - Zwarte toorts x Stalkaars
Bericht door: nielseimers op juli 01, 2018, 10:42:09 am
Zwarte toorts x Stalkaars:
Van alle kruisingen binnen het geslacht Verbascum, is de kruising tussen Zwarte toorts en Stalkaars bij verre de algemeenste. In tegenstelling tot wat velen denken, is een Zwarte toorts met een vertakte bloeiwijze geen indicatie voor de hybride met Stalkaars. De kruising lijkt zelfs meer op Stalkaars dan op Zwarte toorts en valt voornamelijk op door de kleinere bloemen. Zoals met alle Verbascums is een scherpe foto van de meeldraden noodzakelijk om te kunnen determineren (zie tabel en opmerkingen).

Zwarte toortsVerbascum x ambiguumStalkaars
Beharing meeldradenAlle 5 donkerpaars(zie eerste opmerking)Bovenste 3 wit, onderste 2 kaal
Grootte bloemKlein (12-25 mm)IntermediairGroot (30-50 mm)
Lengte meeldradenAlle 5 gelijkOnderste 2 iets langerOnderste 2 duidelijk langer
Onderste 2 helmknoppenDwarsgeplaatstDwarsgeplaatstSchuin langs de meeldraad aflopend
KroonbladenMet duidelijke bruinrood vlekje aan basisMet onduidelijk vlekjeZonder vlekje
StengelbladenWeinig behaard, donkergroen, niet langs stengel aflopendIntermediair qua beharing en kleur, kort aflopendSterk behaard, lichtgroen tot grijsgroen, lang aflopend
ZaadzettingFertielSterielFertiel

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers & Sipke Gonggrijp (2018).
Titel: Limonium - Lamsoor
Bericht door: nielseimers op augustus 14, 2018, 20:25:56 pm
Lamsoor - Limonium:
In Nederland komen twee sterk op Lamsoor (Limonium vulgare) lijkende soorten voor, IJle lamsoor (Limonium humile) en Kliflamsoor (Limonium binervosum). De bladnervatuur is erg belangrijk en kan je het beste in beeld brengen door een blad tegen het zonlicht in te fotograferen. Vervolgens is het noodzakelijk om de lengte van de aartjes op te meten en het aantal bloemen per cm te tellen.

Determinatiesleutel:
1a. Zijnerven ontspringen vanuit de bladvoet, blad meestal klein. Kliflamsoor - Limonium binervosum.
1b. Zijnerven ontspringen op verschillende plekken vanuit de hoofdnerf, blad meestal groot. 2.
2a. Helmhokken geel, langste aartjes 1-2 cm, aartjes met meer dan 4 bloemen per cm, de onderste twee bloemen van de aartjes zitten 1.5-3 mm uit elkaar, buitenste schutblad 1.7-3.0 mm. Lamsoor - Limonium vulgare.
2b. Helmhokjes roodbruin, langste aartjes 2-5 cm, aartjes met minder dan 3 bloemen per cm, de onderste twee bloemen van de aartjes zitten 4-10 mm uit elkaar, buitenste schutblad 3.0-4.0 mm. IJle lamsoor - Limonium humile.

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Chenopodium probstii, C. giganteum & C. album x giganteum
Bericht door: nielseimers op september 14, 2018, 17:12:32 pm
Chenopodium probstii, C. giganteum & C. album x giganteum:
Er is grote onduidelijkheid over het onderscheid tussen deze drie taxa. De beperkte literatuur die iets over de soorten te vermelden heeft, is vaak incompleet en harde kenmerken ontbreken. Vooralsnog gebruiken we de kenmerken uit onderstaande tabel om de taxa te onderscheiden. Het kan zijn dat later nieuwe inzichten verschijnen en dat de diagnostische kenmerken anders blijken.

Chenopodium probstiiChenopodium giganteumChenopodium giganteum x album
GrootteMeestal kleinblijvendZéér fors, tot twee meterMeestal kleinblijvend
BladvormDuidelijk langer dan breed, als Chenopodium albumErg fors en breed (nauwelijks langer dan breed)Duidelijk langer dan breed, als Chenopodium album
BladrandVrij diep gelobdOndiep gelobdVrij diep gelobd
Jong bladAlleen bladrand rood, onderzijde en bovenzijde witgroenMidden van blad roze, onderzijde ook rozeMidden van blad roze, onderzijde ook roze
Oud bladGeheel oranje tot rozerood verkleurend (vanaf bladrand)Volledig witgroenVolledig witgroen
BloeiwijzeWitgroenRozeRoze

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018), met aanvullingen van Rutger Barendse.
Titel: Conyza - Canadese fijnstraal, Hoge fijnstraal & Ruige fijnstraal:
Bericht door: dirder op oktober 11, 2018, 00:15:32 am
Conyza canadensis, C. sumatrensis & C. bilbaona:
Hier worden nodeloos veel fouten tegen gemaakt. Er zijn zelfs nog mensen die de lobben van de buisbloemen tellen (is een beetje te vergelijken met mensen die wilgen schillen op zoek naar striae, alhoewel dat laatste onnodig is). Met minimale voorkennis is dit echt heel erg makkelijk (zelfs met het blote oog). (Ik heb het één en het ander ooit eens ergens als twittertrol neergezet, dus ik kopieer enkel mezelf).

Wat je vooraf moet weten:

Kenmerken waar té veel aandacht aan wordt besteed:

Tot slot, minimale sleutel die perfect werkt:
1a.   Bloemhoofdjes duidelijk met lintbloemen in de rand, deze na de bloei doorgaans naar binnen buigend en de centrale buisbloemen verbergend.   Conyza canadensis
1b.   Bloemhoofdjes zonder lintbloemen, de centrale buisbloemen ook na de bloei altijd perfect zichtbaar.   2
2a.   Omwindsels behaard.   Conyza sumatrensis
2b.   Omwindsels hoogstens met enkele verspreide haren.  Conyza bilbaoana

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Dirk Derdeyn (2018).
Titel: Euphorbia esula agg.
Bericht door: nielseimers op oktober 11, 2018, 17:44:14 pm
Euphorbia esula aggregaat:
Euphorbia esula is een complex waarbinnen wereldwijd 60 (onder)soorten onderscheiden worden. In Nederland worden hier drie van aangetroffen: Heksenmelk, Cipreswolfsmelk en Roedewolfsmelk. Alle drie deze soorten vormen fertiele kruisingen, wat het op naam brengen niet gemakkelijk maakt. Als je wel eens vastgelopen bent met Heukels' Flora op basis van bladbreedte, dan weet je bij dezen waar dat aan gelegen moet hebben. We gaan de kruisingen echter voorlopig niet onderscheiden op waarneming.nl. Twijfelgevallen mag je Heksenmelk noemen. Alleen de zuivere vormen durven wij op basis van foto's op naam te brengen.

WetenschappelijkNederlandsBladvormBladbreedte
Euphorbia esulaHeksenmelkGrooteste breedte voorbij het midden(3-)5-10 mm
Euphorbia tommasinianaRoedewolfsmelkGrootste breedte vóór het midden3-4 mm
Euphorbia cyperissiasCipreswolfsmelkBladranden evenwijdig aan elkaar<2(-3) mm
Euphorbia x pseudovirgataRoedelwolfsmelk x HeksenmelkGrootste breedte bij of vóór midden4-5 mm
Euphorbia x gayeriRoedelwolfsmelk x CipreswolfsmelkGrootste breedt bij of vóór midden2-3 mm
Euphorbia x pseudoesulaHeksenmelk x CipreswolfsmelkGrootste breedte voorbij midden2.6-4 mm

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Xanthium - Late stekelnoot & Grote stekelnoot
Bericht door: nielseimers op oktober 12, 2018, 00:12:42 am
Late stekelnoot & Grote stekelnoot:
Recent is hernieuwde aandacht gekomen op Grote stekelnoot (Xanthium orientale). Tot nog toe hebben we in Nederland alles onder Late stekelnoot geplaatst (Xanthium strumarium s.l.). Het onderscheiden van Xanthium orientale is uiteraard mogelijk, maar enkel op basis van vruchtlengte is dit onbetrouwbaar. Een scherpe detailfoto van de beharing op vruchtdoorns is noodzakelijk. Ook is het noodzakelijk om te weten hoe groot de variatie binnen Xanthium orientale is.

1a.   Stengel bij de bladvoet met doorns, stengelbladen lancetvormig.   Xanthium spinosum
1b.   Stengel zonder doorns, stengelbladen breed (nauwelijks langer dan breed).   2.
2a.   Vruchten 12-15 mm lang, doorns op vruchten kaal of met slappe beharing.   Xanthium strumarium.
2b.   Vruchten >15 mm lang, doorns op vruchten met stevige beharing.   3. (Xanthium orientale agg.)
3a.   Doorns op vruchten ver uit elkaar, doorns sterk beklierd.   Xanthium orientale.
3b.   Doorns op vruchten dicht op elkaar, doorns niet beklierd.   4.
4a.   Stengel met onduidelijke punten en strepen.   Xanthium saccharatum.
4b.   Stengel met duidelijke punten en strepen.   5.
5a.   90-100% van de doorns op de vruchten haakvormig. Doorns 0.8-1.1 keer zo lang als de breedte van de vrucht.   Xanthium italicum.
5b.   20-50% van de doorns op de vruchten haakvormig. Doorns 0.5-0.6 keer zo lang als de breedte van de vrucht.  6. (Xanthium albinium)
6a.   Stengelbladen met hartvormige bladvoet, rijpe vruchten dik, eivormig, 2.5 keer zo lang als breed. Xanthium albinum subsp. albinum.
6b.   Stengelbladen met wigvormige bladvoet, rijpe vruchten slank, ovaal, 3.5 keer zo lang als breed.  Xanthium albinum subsp. riparium.

Opmerkingen:

Opmerkingen:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Nepeta - N. racemosa & N. x faassenii
Bericht door: nielseimers op oktober 12, 2018, 11:00:04 am
Nepeta racemosa & Nepeta x faassenii:
Misschien wel een van de meest lastig te onderscheiden taxa, Blauw kattenkruid (Nepeta racemosa) en Grijs kattenkruid (Nepeta x faassenii). In alle beschikbare literatuur staan tegenstrijdige kenmerken. Bij dezen een eerste poging (eigenlijk mijn 4e, de vorige keren heb ik opgegeven) om dit te bundelen. Op basis van eigen ervaring heb ik een kolom met betrouwbaarheid toegevoegd. Laat het me vooral weten als jouw ervaring anders is en gebruik een fotowaarneming om dit te ondersteunen.

Nepeta racemosaNepeta x faasseniiBetrouwbaarheid
HelmdradenBuiten bloem stekendBinnen bloem blijvendBetrouwbaar
Breedte/lengte ratio blad2/31/3Betrouwbaar
BladvoetHartvormigWigvormigBetrouwbaar
Bloemlengte9-13 mm6-12 mmOverlappend
Bovenzijde bladNauwelijks viltig behaardGrijsviltig behaardOnbetrouwbaar
BloemkleurBlauwpaarsRoodpaarsOnbetrouwbaar
Bovenste bladenZittendGesteeldOnbetrouwbaar
SchijnkransenKort gesteeldLang gesteeldOnbetrouwbaar
KroonbuisLanger dan kelkEven lang als kelkOnbetrouwbaar
VruchtbaarheidFertielSterielOnbekend

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Salix - S. euxina en S. x fragilis.
Bericht door: dirder op oktober 16, 2018, 21:48:12 pm
Salix euxina (en Salix x fragilis).
Salix euxina wordt en werd sporadisch aangeplant, als iemand dat doet/deed langs stromend water mag je er donder op zeggen dat die daar verwildert. Salix euxina is nauw verwant aan Salix pentandra en dat levert een aantal keiharde kenmerken op voor de determinatie.

Algemeen: te zoeken tussen 'breedbladige' S. x fragilis en S. pentandra - achtige wilgen, breed blad in vergelijking met een doorsnee Schietwilg. Het is nog steeds een 'smalbladige wilg', maar blad is breder dan 2 cm. Bij oudere, onbeschadigde wilgen is de tak - en twijgkleur typisch, zeker in het tweede deel van de winter (eerder op het jaar ook lichtjes olijfgroen aangelopen). Knopschubben sterven zeer snel af en velen worden dan zwart, wat in combinatie met de takkleur een typisch beeld oplevert, zie https://www.naturespot.org.uk/species/salix-euxina (https://www.naturespot.org.uk/species/salix-euxina). Kraakt zeer goed, enkel geëvenaard door struikvormen van Amandelwilg: probeer een blad af te trekken en je hebt zonder de minste weerstand een hele tak mee. Let wel op dat dit bij sterk groeiende takken (jong, gekapt, waterloten enz...) een volstrekt irrelevant kenmerk wordt. Blad is variabel en aan kortloten en het onderste deel van langloten vind je blad dat qua vorm zeer sterk doet denken aan blad van Salix x meyeriana. x meyeriana en pentandra hebben evenwel een veel donkerder bladkleur en veel fijner gezaagde bladrand. In tegenstelling tot wat vaak vermeld wordt is S. euxina niet volledig glad, maar is het jonge blad wel degelijk wat behaard (net zoals onderdelen van de katjes). Evenwel verdwijnt de beharing snel en krijg je een wilg met kaal blad, kale knopschubben en kale twijgen, bij S. x fragilis is er doorgaans nog wat beharing te vinden op knopschubben en twijgen, zelfs doorheen de winter. Euxina heeft nogal brede twijgen en de knoppen staan op een grote, zijdelings uitstekende bult (daar bestaat ongetwijfeld een botanische term voor).
Salix euxina versus Salix x fragilis:
Kenmerken waar niet te veel aandacht moet worden aan besteed: kleur bladonderzijde en bladvertanding.
Keiharde kenmerken: Gebruik een loupe (x 10 volstaat) en bekijk uiteraard meerdere takken, bladeren enz.. verspreid over de boom.
Salix euxina: Bladbovenzijde (ongeveer midden van blad) met stomata die duidelijk meer geconcentreerd zijn langs de nerven of afwezig, Salix x fragilis: stomata uniform verdeeld over de bladbovenzijde.

Voor het onderzoeken van knoppen (kan vanaf de herfst), trek eerst een knop eraf (neem grotere knoppen, dat werkt makkelijker) en gebruik dan een speld om de knopschub eraf te werken (prik niet in de delen die zich eronder bevinden).
Salix euxina: eerste blaadje onder de knopschub aan de basis rond half tot drie vierde van de volledige omtrek van de knop, randen ervan sterk overlappend (over meer dan de bovenste helft van de lengte van de knop). Met drie tot vijf evenwijdige nerven op ongeveer gelijke afstand ontspringend. Kan zeer goed zonder gepruts gezien worden tijdens het schieten van het blad en uitkomen van de katjes, eventueel versneld door een twijg tijdens de winter binnen op water te zetten. (Salix pentandra en x meyeriana horen hier ook thuis)
Salix x fragilis: eerste blaadje onder de knopschub aan de basis rond minder dan de helft van de volledige omtrek van de knop, randen ervan bovenaan niet of nauwelijks overlappend (kan door de sterke beharing moeilijk te zien zijn, druk zachtjes onderaan op de knop, zodat die zich wat opent). Nervatuur meestal met een duidelijke hoofdnerf en daaruit ontspringende zijnerven.

Het één en het ander wordt hier https://core.ac.uk/download/pdf/14527217.pdf (https://core.ac.uk/download/pdf/14527217.pdf) geïllustreerd op bladzijde 143 en 144, let wel op dat daar Salix euxina = Salix fragilis en Salix x fragilis = Salix x rubens. Zie ook nog eens https://www.naturespot.org.uk/species/salix-euxina (https://www.naturespot.org.uk/species/salix-euxina) en foto's op waarnemingen.be.

Bronnen:
Belyaeva  Nomenclature of Salix fragilis L. and a New species, Salix euxina (Salicaceae)
Lautenschalger Die weiden von Mittel - und Nordeuropa.
Titel: Chenopodium - Ganzenvoet
Bericht door: nielseimers op november 16, 2018, 17:53:34 pm
Ganzenvoet - Chenopodium:
Chenopodium is een uiterst complex geslacht met veel sterk gelijkende soorten. In het verleden werden in Nederland meer soorten gevonden/onderscheiden dan in Heukels' Flora opgenomen staan. Recent zijn een hoop van deze soorten beschikbaar gemaakt voor invoer op waarneming.nl. Sindsdien zijn er al enkele waarnemingen van binnengekomen, maar zowel voor de waarnemers als voor de validatoren is het eigenlijk niet duidelijk wat kenmerkend is voor de betreffende soorten. Probeer dus de diagnostische kenmerken goed in beeld te brengen.

Wetenschappelijke naamNederlandse naamNaam op waarneming.nl
Chenopodium album x giganteum
Chenopodium aristatum
Chenopodium berlandieri
Chenopodium borbasioides
Chenopodium bushianumTexaanse ganzenvoetChenopodium berlandieri var. bushianum
Chenopodium desiccatum
Chenopodium giganteumBoomspinazie
Chenopodium hircinum
Chenopodium leptophyllum
Chenopodium nitrariaceum
Chenopodium opulifoliumSneeuwbalganzenvoet
Chenopodium pratericolaChenopodium desiccatum var. leptophylloides
Chenopodium probstii
Chenopodium quinoaQuinoa
Chenopodium simplex
Chenopodium strictumChenopodium album subsp. striatum
Chenopodium suecicum
Chenopodium urbicumTrosganzenvoet



Korte beschrijving van de soorten:

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Ononis - Kattendoorn/Stalkruid
Bericht door: nielseimers op november 23, 2018, 13:31:13 pm
Ononis - Kattendoorn/Stalkruid:
In Heukels' Flora worden twee ondersoorten van Ononis repens onderscheiden. Het onderscheid is meestal niet gemakkelijk, de diagnostische kenmerken zijn vaak slecht bekend en niet goed zichtbaar op de aangeleverde foto's. Om de zaak nog complexer te maken, zijn er geen twee, maar vier ondersoorten. Dit kan verklaren waarom sommige exemplaren voorheen niet goed op ondersoort gebracht konden worden, maar het kan ook voor nog meer verwarring zorgen. Doe jezelf in dat geval een plezier en benoem de ondersoort lekker niet  B)

subsp. arvensissubsp. repenssubsp. spinosasubsp. foetens
DoornsAfwezigAfwezig of weinig en slapVeel en stevigAfwezig of weinig en slap
Eindstandige bloeiwijzeDichte trosLosse trosLosse trosLosse tros
Okselstandige bloeiwijzes(1-)2(-3) bloemen1(-2) bloemen1(-2) bloemen1(-2) bloemen
Deelblaadjes15-30 mm3-20 mm5-15 mm10-30 mm
VruchtenKorter dan kelkKorter dan kelkEven lang of langer dan kelkKorter dan kelk
StengelErect of opstijgendLiggend tot opstijgendErect of opstijgendErect tot opstijgend
BladbeharingBeklierdSterk beklierdWeinig beklierdWeinig beklierd
BladtopAfgerondAfgerond, stomp of licht uitgerandSpitsSpits

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Hypericum: Sint-Janskruid, Kantig hertshooi en Frans hertshooi
Bericht door: Willemien Troelstra op december 29, 2018, 15:48:50 pm
Sint Janskruid - Frans Hertshooi (de kruising van Sint Janskruid en Kantig hertshooi) - Kantig hertshooi

Frans hertshooi (Hypericum x desetangii) is de algemeen voorkomende kruising tussen Sint Janskruid (Hypericum perforatum) en Kantig hertshooi (Hypericum maculatum). Het is lastig de kruising te onderscheiden van de stamouders, mede omdat ze terug kan kruisen met de ouders en dan bastaardzwermen vormt.
Advies: kijk naar het aantal lijsten, de kelkbladen (spitsheid en aanwezigheid tandjes) en de bladeren (veel/weinig doorzichtige puntjes). Komen die overeen met een oudersoort kies dan daarvoor. Zie je eigenschappen die er tussenin zitten, kijk dan of het overeen komt met Frans hertshooi. Kom je er niet uit dan kun je de combinatiesoort kiezen.  Hieronder staan nog wat meer verschilkenmerken, die niet door alle bronnen genoemd worden en waarschijnlijk minder hard zijn.

Sint Janskruid - H. perforatum | Frans hertshooi - H. x desetangii | Kantig hertshooi - H. maculatum | Bron |
Gaatjes in bladVeel Meestal weinigGeen tot weinig1 t/m 4
Kelk open bloemenLancetvormig spitsEivormig/ovaal met spitsjeEivormig stomp1 t/m 4
KelktoppenOngetandDeels met tandjes (loep)(on)Getand1 t/m 4
Aantal lijstenTwee Twee tot vier Vier (tot twee) 1 t/m 4
Klieren op lijstenWeinigIntermediairRegelmatig1
BladrandklierenOnder (en boven)Boven en onderBoven en onder1
Zwart in kroonbladenWeinig (punten)IntermediairVaak (strepen of punten)2 & 4
BladnervenLicht netvormigTusseninSterk netvormig3

Bronnen:

Opmerkingen:
Tekst: Willemien Troelstra (2018).
Titel: Mentha: Watermunt, Kransmunt, Akkermunt en Polei
Bericht door: nielseimers op december 31, 2018, 11:57:41 am
Mentha: Watermunt, Kransmunt, Akkermunt en Polei
Mentha is een berucht geslacht, de vele soorten lijken sterk op elkaar en kruisingen zijn veel voorkomend. De hier behandelde soorten kunnen alle vier door elkaar groeien en zijn niet altijd gemakkelijk van elkaar te onderscheiden. Fotografeer daarom altijd de onderste stengelbladen, de kelktanden in bloei- of vruchtstadium en de aan/afwezigheid van beharing binnenin de kelk in vruchtstadium.

WatermuntKransmuntAkkermuntPolei
Breedte onderste stengelbladen1,5-4 cm breed1,5-4 cm breed1-2 cm breedTot 1(-1.2) cm breed
Bladrand onderste stengelbladen7-15 tanden, vrij diep getand5-13 tanden, vrij diep getand7-9 tanden, vrij diep getand1-4(-6) tanden, erg ondiep getand
Kelktanden (bloei- of vruchtstadium)Veel langer dan breedIntermediair, langer dan breedOngeveer gelijkzijdig driehoekigOnderste 2 langer en smaller dan bovenste 3
Beharing binnenzijde kelk (vruchtstadium)KaalSpaarzaam behaardSpaarzaam behaardDichte krans van haren
Geur bladPepermuntigNaaldboom/viesZoet/fruitig muntigVies
Deelbloeiwijzes naar de top toeSteeds groter, eindigend in de topGelijk blijvend, altijd in de bladokselsSteeds kleiner, altijd in de bladokselsGelijk blijvend, eindigend in de top
Bovenste deelbloeiwijzeAan de top van de stengel, grootIn de bladoksels en soms enkele bloemen aan de topIn bladoksels van 2-4 na bovenste stengelbladenAan de top van de stengel

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2018).
Titel: Bidens: Smal, Veerdelig, Knikkend, Zwart & Riviertandzaad
Bericht door: Willemien Troelstra op januari 02, 2019, 21:18:55 pm
Bidens/Tandzaad: Smal, Veerdelig, Knikkend, Zwart, Rivier & 'Afrikaantjes'
Tandzaad bloeit laat en het is daarom handig om ze ook vegetatief uit elkaar te kunnen houden. Knikkend en Zwart tandzaad zijn makkelijk vegetatief van de anderen te onderscheiden aan de bladsteel. En Riviertandzaad is te onderscheiden aan de onregelmatig geveerde bladvorm. Veerdelig tandzaad lijkt veel op Smal tandzaad en is vegetatief vaak niet met zekerheid te onderscheiden. Maar, als ze hebben gebloeid zijn er genoeg verschillen zoals blijkt uit onderstaande tabel.

Als je een foto maakt zorg dan dat behalve de bladschijf ook de bladsteel goed te zien is en de omwindselblaadjes. Als er rijpe nootjes zijn haal die dan uit het hoofdje en fotografeer ze los zodat het oppervlak en het aantal 'pappusnaalden' dat er bovenop staat te zien is.

Smal (connata)Veerdelig (tripartita)Knikkend (cernua)Zwart (frondosa)Rivier (radiata)'Afrikaantjes'* (pilosa)
Wimpers omwindselsNauwelijksGewimperdGewimperdGewimperdKort gewimperdbehaard
Omwindselblaadjes2-6 lang t.o.v. hoofdje5-8 gemengde lengtes5-8?-910-12(-14) smalle gelijkeschatting: 8-12
BladsteelGevleugeldGevleugeldZittend bladOngevleugeldGevleugeldOngevleugeld, behaard
BladvormMeestal ongedeeldMeestal gedeeldOngedeeldGedeeldOnregelmatig geveerdGeveerd met driedelige top
BladtandenGrove onregelmatige tandenNaar voren wijzende tandenStompe tandenGelijkmatige scherpe tandenGrof naar binnen gekromde tanden  Regelmatige zaagtanden
Oppervlak nootjesKnobbeligGeen knobbelsGeen knobbelsKnobbelharigGladknobbels
Pappusnaalden4-53-43-4224

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Willemien Troelstra (2019).
Titel: Mentha: Witte munt, Wollige munt, Hertsmunt, Aarmunt, Aar x Hertsmunt & Aar x Wi
Bericht door: nielseimers op januari 03, 2019, 13:20:05 pm
Mentha: Witte munt, Wollige munt, Hertsmunt, Aarmunt, Aar x Hertsmunt & Aar x Witte munt
Mentha is een van de lastigste geslachten uit de plantenwereld. Er zijn meer kruisingen dan soorten bekend en met de vele cultivars wordt het verhaal er niet gemakkelijker op. Witte munt (Mentha suaveolens) en Hertsmunt (M. longifolia) kunnen hybridiseren en vormen de kruising Wollige munt (M. x villosa). Wollige munt is uiterst variabel en kan sterk op beide oudersoorten lijken. Om het geheel nóg complexer te maken, kan Hertsmunt tevens hybridiseren met Aarmunt (M. spicata) en vormt de kruising Mentha x villosonervata. Aarmunt lijkt vervolgens weer sterk op Pepermunt (M. x piperta). Het verhaal wordt nog veel complexer, maar daarvoor kan je beter naar de algemene Mentha determinatiesleutel (https://forum.waarneming.nl/smf/index.php?topic=384755.msg2069404#msg2069404) kijken die Rutger Barendse geschreven heeft. Om de uiteenzetting overzichtelijk te houden, beperk ik mij hier tot de behaarde soorten.

Witte muntWollige munt (Hertsmunt x Witte munt)HertsmuntHertsmunt x AarmuntAarmuntAarmunt x Witte munt
WetenschappelijkMentha suaveolensMentha x rotundifoliaMentha longifoliaMentha x villosonervataMentha spicataMentha x villosa
Beharing op bladSterk wolligWollig tot spaarzaam wolligSpaarzaam behaardSpaarzaam behaardKaal tot spaarzaam behaard op nervenBehaard tot spaarzaam behaard
Nervatuur bladErg diepliggendIntermediairNiet diepliggendIntermediairDiep liggendDiep liggend
BladvormRond tot breed eivormigEirond tot ovaalLancetvormigLancetvormig tot ovaalLancetvormig tot breed ovaalLancetvormig tot ovaal
BladtopAfgerond tot stompStomp tot iets spitsSpitsSpitsSpits tot stompSpits tot stomp
Bladrand tandenNaar onder gebogenIntermediairToegespitstToegespitstSpitsSpits
FertiliteitFertielFertielFertielSterielFertielSteriel
BloemkleurWitWit of rozeLilaRozeWit tot roze of lilaRoze

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).
Titel: Zomprus - Juncus × surrejanus - Veldrus
Bericht door: Willemien Troelstra op januari 07, 2019, 23:19:22 pm
Zomprus - Juncus × surrejanus  - Veldrus

Zomprus (Juncus articulatus) en Veldrus (Juncus acutiflorus) lijken redelijk wat op elkaar. Het makkelijkste veldkenmerk is dat Zomprus bijna altijd scheef uit de grond komt, vaak in een beetje platgeslagen pol groeit en meer in open terrein staat. Veldrus staat rechtop, groeit in rijen (door korte uitlopers) en vaak tussen andere begroeiing. Een ander vegetatief verschilkenmerk is de beharing van de binnenkant van de kamertjes in het blad: kaal (Veldrus) dan wel licht viltig behaard (Zomprus). Daarnaast zijn er zijn veel kleine verschillen in blad en bloeiwijze. Er bestaat ook een kruising tussen de twee.
Dit topic gaat alleen over deze twee soorten en de kruising; in de notities staan wat opmerkingen over andere gelijkende soorten.

Zomprus - Juncus articulatus | Juncus x surrejanus | Veldrus (Juncus acutiflorus) | Bron |
GroeivormScheef uit de grondIntermediairRechtop2, 3, 4, 5
BladDof, geribd, afgeplat, soepel, vaak kromMatglans, beetje afgeplat, beetje gekromdGlanzend glad en stijf, ovaal1, 2, 5
Binnenwand kamers in bladSpinnenwebachtig behaard*IntermediairKaalVeldwijsheid
Aantal bloemenGem. 18 (3-55)Gem. 25 (3-65)Gem. 50 (11-102)1
Lengte binnen- tov buitendekbladGelijk Gelijk of iets langer Langer1, 2, 3, 4
Lengte bloemdekbladen2.3-3.5 mmIntermediair1.5-2.7 mm3, 4
Rijpe kapsuleSteekt uit bloemdek, wordt zwartSteekt nauwelijks uit, groen-bruinSteekt uit bloemdek, wordt bruin1, 3
Rijpe kapsuleStomp met topspitsjeIntermediairToegespitst1, 3, 4
Top buitenste bloemdekbladen RechtVaak recht, soms gekromdNaar buiten gekromd1, 4
BloemdekbladenEivormig spits met topspitsjeIntermediairGeleidelijk toegespitst2, 4

Bronnen:

Opmerkingen:
Tekst: Willemien Troelstra (2019).
Titel: Agastache - Dropplant & Anijsplant
Bericht door: nielseimers op februari 04, 2019, 21:46:18 pm
Agastache -  Dropplant & Anijsplant:
Anijsplant (Agastache rugosa) en Dropplant (Agastache foeniculum) zijn twee sterk gelijkende soorten die vrij gemakkelijk verwilderen. De bloemkleur is paars tot blauw, maar bij witbloemige exemplaren moet je bewust zijn van andere kandidaten (zie opmerkingen).


Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).
Titel: Clinopodium: Bergsteentijm & Kleine bergsteentijm
Bericht door: nielseimers op februari 08, 2019, 22:24:18 pm
Bergsteentijm & Kleine bergsteentijm:
Zowel Bergsteentijm (Clinopodium menthifolium) als Kleine bergsteentijm (Clinopodium calamintha, syn. Clinopodium nepeta) zijn in Nederland uiterst zeldzame soorten in het wild. Kleine bergsteentijm is echter ook een tuinplant die vrij gemakkelijk verwildert. De twee soorten zijn vrij lastig te onderscheiden en kunnen samen voorkomen. Ze verschillen sterk in grootte van kelk, bloem en blad, maar dit is op basis van foto's lastig te controleren. Er is een verzamelsoort beschikbaar voor de twijfelgevallen. Met uitgebreid documenteren van de diagnostische kenmerken, is het onderscheid niet al te lastig.

Kleine bergsteentijmBergsteentijm
Lengte bloem9-15 mm15-22 mm
Lengte kelk4-6 mm6-11 mm
Lengte blad1-2 cm2,5-7 cm
Aantal bladrandtanden2-5 paar en vrij ondiep6-10 paar en tamelijk diep
Onderste kelktandenIets langer (1-2 mm) dan bovenste kelktanden (0,5-1 mm)Twee keer zo lang (3-4 mm) als bovenste kelktanden (1,5-2 mm)
BloemtrossenTot 20 bloemenTot 9 bloemen
Beharing op kelk<0,1 mm>0,2 mm
Beharing in kelkUit kelk stekendNiet uit kelk stekend

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).
Titel: Draba/Erophila - Vroegeling
Bericht door: nielseimers op februari 11, 2019, 21:29:31 pm
Draba/Erophila - Vroegeling:
We weten al enige tijd dat wat wij Vroegeling (Erophila verna) noemen, in werkelijkheid een groter aantal soorten is. Recent is ook met Nederlands materiaal morfologisch en genetisch onderzoek gedaan, waaruit bleek we in Nederland minstens 4 soorten (en nog 2 vormen) hebben. Ook zullen de soorten niet langer in het geslacht Erophila geplaatst worden, maar in het geslacht Draba. In de volgende editie van Heukels' Flora gaan deze soorten opgenomen worden. Het bloeiseizoen van de Vroegelingen is aangebroken, dus bij deze de oproep om op zoek te gaan naar deze soorten en de verspreiding van deze soorten in beeld te brengen.

(http://waarneming.nl/fotonew/5/19614525.jpg4/18659004.jpg)

Draba verna s.s.Draba boerhaaviiDraba praecoxDraba glabrescens
Beharing op bladDicht behaardDicht behaardWeinig behaardWeinig behaard
Type beharingSter-, gaffel & gewone harenSter-, gaffel & gewone harenMerendeel gewone haren, enkele gaffelharenMinstens de helft gaffelharen, de rest gewone haren
Vruchtlengte(3,7-)4-8(-10) mm3-4(-5) mm2,5-6 mm4-6 mm
Lengte/breedte vrucht(1,9-)2-4±21,3-1,8(1,8-)2-2,5
Beharing steelWel of niet voorbij eerste bloemsteel reikend?Niet voorbij eerste bloemsteel reikendNiet voorbij eerste bloemsteel reikend
BladsteelMatig kort tot matig lang?Matig kort tot matig langLang
BladAbrupt versmald in bladsteel?Abrupt versmald in bladsteelNauwelijks versmald in bladsteel
Grootte plant4-15 cm3-8 cm2-7 cmtot 18 cm

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers & Leni Duistermaat (2019).

(https://waarneming.nl/fotonew/1/19788131.jpg)
Titel: Utricularia - Groot, Loos & Klein blaasjeskruid:
Bericht door: nielseimers op februari 15, 2019, 22:09:27 pm
Utricularia - Groot, Loos & Klein blaasjeskruid:
Blaasjeskruiden zijn in volle bloei soms al erg lastig op naam te brengen, maar bij het ontbreken van verse bloemen, wordt de determinatie helemaal lastig. Er zijn talloze aanvullende kenmerken, maar die zijn op foto's vaak niet goed te zien. Onderstaande tabel geeft een overzicht van alle kenmerken die gebruikt kunnen worden om onderscheid te maken.

Groot blaasjeskruidLoos blaasjeskruidKlein blaasjeskruidBetrouwbaarheid
BloemkleurDonkergeelDonkergeelBleekgeelHoog
OnderlipMet teruggeslagen randenMin of meer vlakMet teruggeslagen randenMatig
GehemelteBolBolHolHoog
BladenAlleen groene waterloten (lang vertaktAlleen groene waterloten (lang vertakt)Bleke grondloten (kort handvormig) en groene waterloten (lang vertakt)Vrij hoog
VruchtsteelNaar benden gebogenAfstaand of tegen as aangedrukt?Hoog
VangblaasjesAlleen op de waterlotenAlleen op de waterlotenOp grondloten en waterlotenVrij hoog
BladslippenGetand, met stekelharenGetand, met stekelharenGaafrandig, aan top met één stekelhaarHoog
BladtandenMet >2borstelharenMet 1-2 borstelharenZonder borstelharenLaag
Boeiwijze3-12 bloemen3-5 bloemen2-4 mmMatig
Bloemlengte15-18 mm15-18 mm6-7 mmHoog
VangblaasjesTot 2 mm1 mm?Laag
Vorm spoorSchuin naar voren, vrij langSchuin naar voren, vrij langNaar beneden, kortHoog
Hoek bovenste en onderste kroonbladMinder dan 90 graden90 graden of meerMinder dan 90 gradenMatig
Bloemsteel15 mm, 2-3 x zo lang als schutblad18-20 mm, 3-5 x zo lang als schutbladTot 25 mmHoog
Bovenlip t.o.v. gehemelteEven lang1,5-2 x zo langKorterMatig
Klieren in spoorAlleen de bovenkantDe gehele binnenzijdeBovenkant en topHoog
Vangharen in blaasjeX-vormig met 2 kortereX-vormig met 2 kortereWaaiervormig, 2 korter of allen gelijkHoog
Stengel0,5-0,8 mm, 12 holtes0,5-0,7 mm, 12 holtes0,4-0,8 mm, 7 holtesMatig

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).
Titel: Re: Lastige soortgroepen & veelgemaakte fouten
Bericht door: benzon op maart 14, 2019, 14:50:34 pm
Eranthis cilicica heeft 18.4 picogram (pg) DNA per kern en E hyemalis 22.6 pg DNA per kern.
 De hybride heeft 21.4 pg
Gevoegd bij het feit dat de hybride steriel is gaat het mi duidelijk om twee verschillende soorten Bovendien  ben ik triploide hyemalis en tetraploide (fertiel hws) x tubergeniana tegengekomen
Benzon
Titel: Eranthis - Winterakoniet: Eranthis hyemalis & Eranthis cilicica
Bericht door: nielseimers op maart 14, 2019, 15:32:20 pm
Eranthis hyemalis & Eranthis cilicica:
De meeste verwilderde planten betreffen Eranthis hyemalis (Winterakoniet), maar ook Eranthis cilicica is in omloop en hun kruising is ook al aangetroffen. Eranthis cilicica lijkt sterk op Eranthis hyemalis, maar is op enkele kenmerken te onderscheiden.

Eranthis hyemalisEranthis cilicica
BloemkleurLichtgeelGoudgeel
StengelbladenBredere slippenFijne slippen
Jonge bladenGroenBronsgroen
WortelstokOneven en knobbeligRond en glad

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers & Erik Slootweg (2019).
Titel: Atriplex - Spiesmelde & Uitstaande melde
Bericht door: nielseimers op maart 15, 2019, 16:52:35 pm
Atriplex - Spiesmelde & Uitstaande melde:
Spiesmelde (Atriplex prostrata) is in Nederland en België zeer algemeen, maar wordt vaak voor Uitstaande melde (Atriplex patula) uitgemaakt, omdat de bovenste bladen vaak erg smal en gaafrandig zijn. De bovenste stengelbladen zijn echter weinig betrouwbaar voor determinatie. Uitstaande melde is vrij algemeen, maar een heel stuk zeldzamer dan Spiesmelde.

SpiesmeldeUitstaande melde
Bladvoet onderste stengelbladenStomp wigvormig tot afgeknot (>160 graden)Scherp tot stomp wigvormig (<145 graden)
Bladlobben onderste stengelbladenNaar voren gerichtNaar achteren of opzij gericht
Bladrand onderste stengelbladenMeestal gaafrandigLicht gegolfd/getand tot gaafrandig
Bovenste stengelbladenLijnvormig (l/b > 5:1)Lancetvormig (l/b 5:1 tot 3:1)
Vruchtkleppen>1/3e vergroeid<1/4e vergroeid
Vruchtlengte3-7(-20) mm2-6(-8) mm
VruchtvormDriehoekig tot omgekeerd vliegervormigDriehoekig

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).
Titel: Chionodoxa - C. lochiae & C. luciliae
Bericht door: nielseimers op maart 18, 2019, 22:21:46 pm
Chionodoxa - C. lochiae & C. luciliae:
Chionodoxa lochiae en Chionodoxa luciliae zijn sterk gelijkende soorten met armbloemige bloeiwijzes met rechtopstaande, grote bloemen.

Chionodoxa luciliaeChionodoxa lochiae
BloemkleurDiversLicht blauwpaars
Basis kroonslippenDuidelijk witWeinig tot niet wit
Bloeiwijze1-2 bloemen2-4 bloemen
Kroonbuis2,5-4 mm5-7 mm
Kroonslippen1,2-2 x  3-8 mm1,2-1,2 x 4-6 mm
Meeldraden2,5 en 3 mm3 en 4 mm

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).
Titel: Allium - Look (witbloeiende tuinplanten)
Bericht door: nielseimers op maart 18, 2019, 23:26:32 pm
Allium - Look (enkele witbloeiende tuinplanten):
Er wordt een groot aantal Allium (Look) soorten als tuinplant toegepast. Enkelen daarvan zijn vrij gemakkelijk te onderscheiden, maar onderstaande acht soorten zijn een stuk lastiger te onderscheiden. Bladbreedte is in de meeste geval noodzakelijk om de soort vast te stellen. De hier behandelde soorten hebben witte tot lichtroze bloemen, een half-bolvormige bloeiwijze, een ronde stengel en vlak tot gekield blad.

A. subhirsutumA. trifoliatumA. ramosumA. tuberosumA. roseumA. nigrumA. neapolitanumA. zebdanense
Bladbreedte2-10 mm2-10 mm1,5-8 mm1,5-8 mm4-12 mm80 mm15 mm15 mm
BladLicht gekield, behaardLicht gekield, behaardGekield, kaalVlak, kaalLicht gekield, kaalGekield, kaalVlak, kaalVlak, kaal
Aantal bladen3-62-34-94-92-43-61-21-2
Aantal bloemen5-205-206-306-305-3075-1006-204-10
Bloemsteel3-5 keer zo lang als bloem3-5 keer zo lang als bloemTot 6 cmTot 6 cm2-4 keer zo lang als bloem2,5-4,5 cm1,5-3 keer zo lang als bloemNauwelijks langer dan bloem
BloemkleurWitWit tot lichtrozeWitWitLichtroze tot witWit of rozeWitWit
Kroonbladen7-9 mm7-9 mm4-7 mm4-7 mm7-12 mm6-9 mm7-12 mm7-12 mm
MiddenstreepWit of rozeWit of rozeRozeGroenRozeGroen of rozeWitWit
StengelRondRondRondRondRondRondLicht driehoekigRond

Opmerkingen:

Referenties:
Tekst: Niels Eimers (2019).