Soortgroepen > Libellen

Project Zuidelijke glazenmaker

(1/10) > >>

Niek Haak:
Geachte waarnemers,

bij deze vraag ik jullie medewerking voor een nieuw libellen project door het beschikbaar stellen van foto's van de Zuidelijke glazenmaker. Hieronder een toelichting op het onderzoek met in een tweede bericht details over hoe je mee kunt doen. Ik houd me aanbevolen voor tips en als er vragen zijn zal ik proberen die te beantwoorden en de informatie hier indien nodig aanpassen.

Toelichting project:

Ik experimenteer met individuele identificatie van libellen op basis van hun secundaire vleugeladerpatroon, vergelijkbaar met herkenning van mensen via vingerafdrukken. Deze ID methode is zeer betrouwbaar want het vleugeladerpatroon blijft gedurende de volle levensduur van de libel (imago) onveranderd. Door een libel via foto individueel te herkennen kun je soms interessante informatie achterhalen, bijvoorbeeld of ze terugkomen op een bepaalde plek of zich verplaatsen naar elders. In de afgelopen twee jaar heb ik deze methode gebruikt met mijn eigen foto's van de Paardenbijter. Nadere informatie hierover is te vinden in de referenties onderaan.

In 2020 wil ik proberen te achterhalen of Zuidelijke glazenmakers in de buurt blijven waar ze uitsluipen (of voor het eerst zijn waargenomen), of later ook elders opduiken en zich wellicht over grotere afstanden verplaatsen. Omdat de Zuidelijke glazenmaker nog relatief zeldzaam is en makkelijk opvalt is deze heel geschikt voor mijn onderzoek. De Zuidelijke glazenmaker lijkt wat betreft vleugelbouw op de Paardenbijter. Van de Paardenbijter is bekend dat die over grotere afstanden kunnen migreren. Bij mijn onderzoek in Zeeland in 2018/2019 bleek dat de meeste exemplaren hooguit 1-2 dagen op dezelfde locatie blijven en dat slechts een paar procent later nog een keer op diezelfde plek teruggezien wordt; er is dus sprake van gericht zwerven of migratie. Dit soort verplaatsingen vertellen niet alleen iets over een individu maar ze spelen ook een rol bij bijvoorbeeld verspreiding van een soort in de loop der jaren. Mijn aandacht gaat in eerste instantie uit naar waarnemingen uit Zeeland, maar afhankelijk van het aantal waarnemingen en kwaliteit van de beschikbare foto's wil ik dit uitbreiden naar heel Nederland. Of de Zuidelijke glazenmaker net zo reislustig is als de Paardenbijters in Zeeland moet nog blijken.

Mijn ID methode is nog niet bruikbaar om migratie van Paardenbijters naar andere locaties te volgen omdat die in véél grotere aantallen voorkomen en dan voor identificatie een computer programma nodig zou zijn dat betrouwbaar en snel een individu kan terugvinden uit vele honderdduizenden (minimaal) exemplaren, als we naar heel Nederland kijken. Bij de Zuidelijke glazenmaker gaat het nog om een beperkt aantal individuen waardoor de studie beter uitvoerbaar is.

Om een libel te kunnen identificeren heb ik een foto nodig waarop het (secundaire) vleugeladerpatroon en de individuele vleugelcellen goed zichtbaar zijn. De foto's op waarneming.nl hebben daarvoor onvoldoende details, maar meestal kan ik op basis van de daar geplaatste foto's wel inschatten of een foto mogelijk geschikt is voor identificatie. Om de vleugeladers duidelijk te zien zal doorgaans een scherpe foto nodig zijn waarop de hele libel (minimaal) 2-4 Megapixels groot is; foto's op waarneming.nl zijn 0.5-1 Megapixels en de libel is dan vaak maar een deel van de foto.

Een probleem bij een dergelijk project is dat we met een relatief klein aantal libellen waarnemers zijn die alleen sporadisch waarnemen op een beperkt aantal locaties, en die lang niet altijd in de gelegenheid zullen zijn om een goede foto van de Zuidelijke glazenmaker te maken als ze die zien. Als een libel zich al verplaatst tussen waarnemingslocaties zullen we dat vaak niet te weten komen, we moeten het doen met de weinige exemplaren die wél herhaaldelijk gefotografeerd worden – op dezelfde locatie of misschien heel ergens anders in Nederland. Naarmate de techniek vordert verwacht ik dat dit soort methodes een interessante bijdrage kunnen leveren om meer te leren over libellen en wellicht ook hulpmiddelen opleveren die voor andere waarnemers bruikbaar zijn.

Wie is Niek Haak?

Ik ben een enthousiast libellen fotograaf en ben mij gaandeweg gaan interesseren voor diverse wetenschappelijke vragen rond libellen. Ik ben opgeleid als biochemicus maar dit is een privé project (“citizen science”) dat niet gebonden is aan enige universiteit, onderzoeksinstelling of andere instantie. Alles gebeurt op vrijwillige, niet-commerciële basis. Hopelijk bent u net zo enthousiast als ik om meer te leren over onze libellen!


Referenties:

Identificatie van individuele libellen Haak N. 2019
Brachytron 20 (1): 3-17. https://www.brachytron.nl/brachytron-201/
dit tijdschrift is alleen beschikbaar voor abonnees  / leden NVL

Identificatie van individuele libellen Haak N. 2019
http://www.vlinlibzeeland.nl/wp-content/uploads/2019/12/Prikkebeen-2019-3.pdf
eenvoudiger versie van Brachytron artikel met enkele updates, zie pagina 9-16
(PDF bestand – waarschuwing: website is soms traag)

Individual identification and tracking of Aeshna mixta dragonflies
https://www.researchgate.net/publication/340621982_Individual_identification_and_tracking_of_Aeshna_mixta_dragonflies
engelstalig, met nadruk op meest recente (2019) Paardenbijter onderzoek

Niek Haak:
Hoe kunt u meedoen aan het project ?

1. Wat ik nodig heb zijn waarnemingen uit 2020 in Nederland (waarnemingen van net over de grens in België ook welkom) met een voor identificatie geschikte foto van een Zuidelijke glazenmaker. Ik controleer zelf regelmatig wat er op waarneming.nl gemeld wordt, welke foto's mogelijk voor identificatie bruikbaar zijn en zal vervolgens de waarnemer mailen via waarneming.nl met de vraag om een betere versie van de betreffende foto op te sturen.
Als u in 2020 een Zuidelijke glazenmaker gefotografeerd hebt in Nederland die niet op waarneming.nl gemeld is of aanvullende foto's hebt die mogelijk geschikt zijn voor identificatie, dan is die informatie ook van harte welkom. Wanneer u geen (geldig) email adres gebruikt bij uw meldingen op waarneming.nl dan kan ik u niet mailen en hoop ik dat u uit eigen beweging meedoet door mij een bericht te sturen.

2. Bij een melding die op waarneming.nl staat is het voldoende om bij foto's insturen het nummer van de waarneming te vermelden (staat op de website bovenin de URL). Anders graag de naam van de waarnemer/fotograaf, de datum/tijd en de waarnemings locatie doorgeven. Tijdstip van de waarneming is nuttig maar niet noodzakelijk en voor de locatie is geen hoge nauwkeurigheid nodig (plaatsnaam / gebied is voldoende).
Behalve deze gegevens heb ik een betere kwaliteit foto nodig dan de versie die op waarneming.nl staat. Wanneer er geen betere versie van de foto beschikbaar is jammer, volgende keer beter :) Stuur alleen .jpg bestanden (geen RAW/ NEF etc.) en bij voorkeur alleen het deel van de foto waarop de libel staat (maar de hele foto is ook goed). Het is voor mij handig als de EXIF informatie van de foto voor datum/tijd opname nog aanwezig is.

3. Uw foto wordt alleen gebruikt voor het opbouwen van een ID database van de libellen voor dit project. De foto blijft uw eigendom en wordt niet gepubliceerd of anderszins gebruikt. U mag de foto desgewenst bewerken met een grote copyright melding er overheen o.i.d, zolang ik de vleugeldetails maar goed kan zien. Mocht ik t.z.t. voor een artikel een foto eventueel willen publiceren (omdat er iets interessants gevonden is) dan gebeurt dat altijd in overleg met de fotograaf.

4. Het heeft mijn voorkeur als u de foto's naar mij mailt zodra die gemaakt zijn, maar als u liever aan het eind van het seizoen alle geschikte foto's in één keer opstuurt dan mag dat ook. Direct opsturen is voor mij wel handiger om sneller te kunnen inspelen op de waarnemingen en vooral om te zien hoeveel foto's van voldoende kwaliteit zijn voor het project. Mijn email adres heeft een beperking van 20 MB per mail bericht; sommige mailsystemen hebben kleinere limieten. Als het niet lukt om een email bericht met foto te versturen is waarschijnlijk de foto bijlage te groot. Voor grotere (aantallen) bestanden kunt u een datatransfer service zoals WeTransfer gebruiken, een link naar uw bestanden op Google Drive etc.

5.  Ideaal is als alle vier de vleugels duidelijk zichtbaar zijn, met alle aders scherp in beeld en met de libellenvleugels in het scherptevlak van de camera (vleugels loodrecht op de as van de lens). In de praktijk zal dat meestal niet lukken. Als slechts twee vleugels grotendeels duidelijk op de foto staan kan dat al voldoende zijn voor identificatie. Ook vliegfoto's kunnen geschikt zijn mits een voldoende groot deel van de vleugel(s) scherp op de foto staat. Als stukjes van de vleugel afgedekt zijn door bijv. bladeren of schaduw of er is een zeer onrustige achtergrond dan is dat lastiger om te gebruiken maar de foto kan nog steeds geschikt zijn voor identificatie.

6. Ik zal voorlopige resultaten van het project hier op het forum melden, bijvoorbeeld als een gefotografeerde libel al eerder gezien is op een andere locatie of later nog een keer ergens anders gezien wordt. Bij voldoende interessante uitkomsten komt er een artikel over het project in één van de libellen tijdschriften en zal ik de namen van waarnemers die een relevante bijdrage geleverd hebben vermelden.

7. Wanneer u denkt dat een bepaald individu al eerder gefotografeerd is op dezelfde locatie (bijv. omdat er steeds maar één gezien wordt): geen bezwaar, dit is juist interessant om te weten! Een paar jaar geleden waren er diverse waarnemingen op Walcheren in een korte periode en op (bijna) dezelfde locatie, van steeds één mannetje: dat bleek uiteindelijk om drie verschillende exemplaren te gaan die ieder hooguit 1-2 dagen aanwezig waren. Maar in een eerder jaar bleek eenzelfde individu gedurende enkele weken op diezelfde locatie te blijven (of terug te komen).

8. Als u andere libellen fotografen kent die wellicht kunnen meewerken dan graag dit bericht doorsturen. Dit bericht dient ook als oproep om te proberen de Zuidelijke glazenmaker zo op de foto te zetten dat de vleugels goed zichtbaar zijn en identificatie mogelijk is!

Weia:
Leuk Niek!

lukasverboom:
Heel mooi inderdaad!

grunsven:
Heel leuk idee.
Lang werd gedacht dat zuidelijke glazenmakers zwervers waren, maar het is wel duidelijk dat een deel gewoon in Nederland uitsluipt. Het zou heel leuk zijn als we dat wat met inzicht in krijgen.

Eigenlijk is dit gewoon slimmer merken en terugvallen. Waarbij je de vleugeladering gebruikt om individuen te herkennen. Erg mooie techniek.

Navigatie

[0] Berichtenindex

[#] Volgende pagina

Naar de volledige versie