Geavanceerd zoeken  

Nieuws:

Pagina's: [1]   Omlaag

Auteur Topic: Determinatietips - Spikkelspanners  (gelezen 4567 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Determinatietips - Spikkelspanners
« Gepost op: januari 06, 2017, 12:31:45 pm »

Spikkelspanners komen vaak op licht en zijn lekker groot. Zelfs de kleinste soort is, zeker voor een spanner, nog behoorlijk aan de maat. Toch valt determinatie vaak niet mee. Er zijn een flink aantal soorten, 17 als je de uitgestorven of een enkele maal waargenomen meerekent, en 12 die elk jaar op meerdere plekken in Nederland voorkomen, en sommige zijn zeer algemeen. De meeste soorten zijn erg variabel, en er zijn ook vaak vaag getekende, erg donkere of versleten exemplaren die nog lastiger te determineren zijn. Er zij echter specifieke kenmerken voor elke soort en ken je die eenmaal dan valt de determinatie vaak mee. Na validatie van honderden (of misschien wel meer) foto’s van spikkelspanners, vallen een aantal valkuilen op. Daarom hier een aantal tips voor de determinatie.

Het verloop van de dwarslijnen op de voorvleugel is één van de belangrijkste kenmerken om de soorten uit elkaar te houden. Die wisselen ook wel wat binnen de soorten, maar geven meestal wel houvast. Vliegtijden en verspreiding verschillen ook tussen soorten, maar ook daar is natuurlijk veel overlap, en afhankelijk van het weer vliegen soorten soms wat eerder of later. Kijk daarom altijd naar de combinatie van meerdere kenmerken, vliegtijden en verspreiding. Als hulpmiddel in bijlage het verloop van de dwarslijnen (overgetrokken van foto’s) en de vliegtijden bepaald aan de hand van de waarnemingen ingevoerd in waarneming.nl. De dwarslijn het dichtst bij de vleugelwortel wordt de binnenste dwarslijn genoemd. Verder per soort een aantal tips en foto’s gelinkt van waarneming.nl.

De volgende twaalf soorten komen in Nederland voor (min of meer op volgorde van algemeen naar zeldzaam, met gelijkende soorten onder elkaar gezet), en hebben elk hun eigen topic onderdeel:
Gewone Spikkelspanner - Ectropis crepuscularia
Taxusspikkelspanner - Peribatodes rhomboidaria
Geveerde Spikkelspanner - Peribatodes secundaria
Ringspikkelspanner – Hypomecis punctinalis
Grote Spikkelspanner – Hypomecis punctinalis
Variabele Spikkelspanner – Alcis repandata
Witvlekspikkelspanner – Parectropis similaria
Berkenspikkelspanner – Aethalura punctulata
Satijnen Spikkelspanner – Deileptenia ribeata
Vierkantspikkelspanner – Paradarisa consonaria
Geringde Spikkelspanner – Cleora cinctaria
Korstmosspanner – Cleorodes lichenaria

Verder zijn de Gevlekte Spikkelspanner, de Zuidelijke Spikkelspanner, de Gespikkelde Korstmosspanner en de Baardmosspikkelspanner ooit in Nederland waargenomen, maar de kans om ze te zien is zo klein dat ik die hier niet behandeld heb. Tenslotte is er ook nog de Zwartvlekspikkelspanner, maar die lijkt niet zo erg op de andere Spikkelspanner en is alleen in Rotterdam Zuid gevonden. Raadpleeg voor deze soorten (en de andere) vlindernet of  lepiwiki.

Kijk ook bij de Belgische tips voor meer informatie (Klik daar op de zwarte pijl achter Spikkelspanners om de pdf te downloaden).

Voor verdere op- of aanmerkingen hou ik me aanbevolen. Tenslotte alle fotografen bedankt (laat me weten als je niet wilt dat je foto jier gelinkt wordt, dan zoek ik een alternatief) en iedereen die spikkelspanners heeft ingevoerd op waarneming.nl ook bedankt, zonder die enorme hoeveelheid data was het anders niks geworden.
« Laatst bewerkt op: januari 06, 2017, 17:02:44 pm door jack_windig »
Gelogd

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #1 Gepost op: januari 06, 2017, 12:32:43 pm »

Gewone Spikkelspanner - Ectropis crepuscularia

Zeer variabel. Bijna egaal donkergrijs tot overwegend wit, maar meestal bruin of grijs met wit en zwart. Kenmerkend zijn de twee versmolten zwarte vlekjes midden op de voorvleugel. Deze bevinden zich daar waar de aders de buitenste dwarslijn doorsnijden. In het verlengde daarvan vaak weer twee zwarte puntjes soms de aders ertussen wit gekleurd. Dwarslijnen in de voorvleugel ontbreken vaak, met alleen zwarte puntjes waar de aders kruisen. Kunnen echter ook duidelijk aanwezig zijn met een brede donkere schaduw. De drie dwarslijnen op voorvleugel lopen vrijwel evenwijdig, Deze soort is meestal ietsje kleiner dan de Grote, Ring-, Taxus- en Variabele Spikkelspanner. Antennen zijn niet geveerd. Soms komen vrij kleine exemplaren voor.

Zeer algemeen, door het gehele land. Begint al eind februari te vliegen, eerste generatie piekt eind maart begin april, in mei iets minder algemeen, tweede generatie piekt in juli en vliegt door tot eind oktober.

Foto: © Robert Heemskerk 2016-07-30 Kootwijk - Loobosch


Foto: © Ernest van Asseldonk 2012-03-17 Nationaal Park de Meinweg


Foto: © Johan Buijsman 2016-07-16 Hoenderloo - 't Veluws Hof / Krimdal e.o.

Gelogd

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #2 Gepost op: januari 06, 2017, 12:34:01 pm »

Taxusspikkelspanner - Peribatodes rhomboidaria

Zeer algemeen, opvallend vaak in stedelijke omgeving op muren. Meestal bruinig, maar soms komen ook vrij bonte exemplaren voor die veel op andere soorten kunnen lijken. Kenmerkend is de knik in de buitenste dwarslijn bij de vleugelvoorrand. Bij de binnenrand van de vleugel komen de middelste en buitenste dwarslijn dicht bij elkaar of zijn soms zelfs versmolten. De middelste dwarslijn meestal duidelijk en verbreed bij de vleugelvoorrand, soms in tweeën gesplitst zodat er een ovale vlek in het midden omsloten wordt. Als de buitenste dwarslijn vaag of versleten is, kijk dan naar de dwarslijnen op de achtervleugel. Deze lopen vanaf het achterlijf uit elkaar, bij de meeste andere soorten meer evenwijdig. Het streepje tussen de dwarslijnen op de achtervleugel vaak lang, langer dan bij de Grote Spikkelspanner, en staat bijna haaks op de buitenste dwarslijn. Bij de Grote Spikkelspanner staat dit streepje dichter bij de binnenste dwarslijn en loopt meer evenwijdig aan de binnenste dwarslijn. Op onderkant voorvleugel een vierkante lichte vlek omgeven door zwart in de vleugelpunt. Grote Spikkelspanner heeft dit ook, maar niet altijd geheel omgeven door zwart, en heeft even verderop langs de vleugelrand nog een extra zwarte vlek.

Twee overlappende generaties. De eerste begint eind April te vliegen, piekt eind mei begin juni, dan een dip eind juli, begin augustus. De tweede generatie piekt eind augustus begin september en vliegt door tot eind oktober, met een enkel exemplaar zelfs begin november.

Foto: © Ben Sleeman
2016-09-02 Haarlem - Leidsebuurt



Foto: © Jack Windig 2016-07-20 Lelystad - Archipel


Foto: © Dik Vonk 2016-09-20 Haarlem - Indische Buurt

Gelogd

Ben Kruijsen

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 14813
  • Admingroep: Macronachtvlinders/ (korst)mossen  Observado Admin
    • natuuradvies
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #3 Gepost op: januari 06, 2017, 12:35:01 pm »

goeie actie Jack

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #4 Gepost op: januari 06, 2017, 12:35:57 pm »

Geveerde Spikkelspanner - Peribatodes secundaria

Iets minder algemeen, gebonden aan naaldbossen. Bruin, met wit en zwart, meestal bonter getekend dan de taxusspikkelspanner. Buitenste en middelste dwarslijn dicht tegen elkaar aan, meestal versmolten, bij de binnenrand van de vleugel, de buitenste dwarslijn daar bestaat uit boogjes. Geen knik in de buitenste dwarslijn bij de vleugelvoorrand, zoals bij de Taxusspikkespanner, maar ook daar boogjes. Antennen mannetjes breed geveerd, maar ook de Satijnen, Grote en Ring- en Taxusspikkelspanner hebben breed geveerde antennes, zij het iets minder en niet tot dicht bij het uiteinde zoals bij de Geveerde spikkelspanner. Vaak een licht bandje op het achterlijf ter hoogte van de binnenste dwarslijn.

Vliegt vanaf eind mei, piek in juni en juli, neemt snel af in augustus, een kleine tweede generatie in september en oktober.

Foto: © Jan Meijerink http://waarneming.nl/waarneming/view/120521243]2016-06-30 Rijssen - Rijsserberg

Gelogd

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #5 Gepost op: januari 06, 2017, 12:38:04 pm »

Ringspikkelspanner – Hypomecis punctinalis

Algemene soort. Het kenmerk zijn de ringetjes op de achtervleugel. Die zijn echter lang niet altijd zo duidelijk als bij de eerste foto hieronder, vaker zoals bij de tweede foto of nog vager. Deze soort is over het algemeen groter dan de andere Spikkelspanners, behalve de Grote Spikkelspanner die nog groter kan zijn. De vleugelvorm is anders dan bij de andere Spikkelspanners behalve weer de Grote Spikkelspanner. De vleugels zijn relatief lang: van de vleugelwortel tot de vleugelpunt is langer dan het lijf. Bovendien is de vleugelvoorrand recht, niet gebogen zoals bij de meeste andere spikkelspanners. Dwarslijnen zijn meestal niet meer dan een serie puntjes of streepjes, maar kunnen volledig zijn. De buitenste bestaat dan uit boogjes. Middelste dwarslijn vormt regelmatig een lang ringetje bij de vleugelvoorrand.

De eerste vlinders beginnen eind april te vliegen, de piek ligt in juni en juli, en half september is de soort weer uitgevlogen. Pas bij invoeren op dat je niet een Geringde Spikkelspanner invoert. Dat is een andere veel kleinere zeldzame voorjaarssoort, van de Veluwe.

Foto: © Bas van de Meulengraaf 2016-07-22 Haaren - Landgoed Nemerlaer Zuid


Foto: © Bas van de Meulengraaf 2016-07-08 Noordhollands Duinreservaat - Terrein Egmond

Gelogd

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #6 Gepost op: januari 06, 2017, 12:39:19 pm »

Grote Spikkelspanner – Hypomecis punctinalis

Iets minder algemeen. De grootste van allemaal. Maar let op, andere Spikkelspanners zijn ook groot, dus een grote spikkelspanner is niet automatisch een Grote. Vleugelvorm als bij de Ringspikkelspanner: lange vleugels. Heeft echter geen ringetje, maar een streepje op de plek van het ringetje bij de Ringspikkelspanner. De middelste en buitenste dwarslijn dik zwart tegen elkaar aan bij de binnenrand van de voorvleugel, vaak versmolten en een vierkant vlekje vormend. Antennen breed geveerd.

Soort van grote loofbossen. Niet in stedelijk gebied zoals de Taxusspikkelspanner. Bijna alle Grote Spikkelspanners ingevoerd in waarneming.nl onder die naam in de bebouwde kom betroffen Taxusspikkelspanners. De Grote Spikkelspanner begint half mei te vliegen, de piek ligt eind juni, en hoewel ze vanaf juli weinig worden gezien vliegen ze tot eind september door, met een enkel exemplaar begin oktober.

Foto: © Bas van de Meulengraaf 2012-06-16 Oirschot - Mortelen - Smalzij


Foto: © Albert Meek
2016-06-10 Losser - De Zandbergen


Gelogd

jack_windig

  • Admins
  • Offline Offline
  • Berichten: 7685
Re: Determinatietips - Spikkelspanners
« Reactie #7 Gepost op: januari 06, 2017, 12:41:52 pm »

Variabele Spikkelspanner – Alcis repandata

Vrij algemeen. Kenmerkend is de buitenste dwarslijn op de voorvleugel met brede golven, en de geschulpte buitenrand van de achtervleugel. Ook de buitenste dwarslijn op de achtervleugel heeft brede golven. De binnenste dwarslijn op de achtervleugel ontbreekt of is heel vaag. Variabele soort, soms grijs met alleen zwarte lijnen zoals bij veel andere spikkelspanners, vaak met grijs en bruin, soms bijna egaal bruin. Ook vormen met een brede zwarte middenband komen voor, vooral in Zuid-Limburg. De golflijn is vaak opvallend wit en golvend, en de achterrand van de geschulpte achtervleugel (en soms ook de voorvleugel) afgezet met zwarte golfjes.

De Variabele Spikkelspanner begint half mei te vliegen, de piek ligt eind juni. Vanaf half juli tot half september maar enkele exemplaren.

Foto: © Jan en Annie Rocks 2016-06-17 Oosterbos - Noordelijk Deel


Foto: © Rolf de By 2014-06-15 Enschede - Stroinkslanden


Foto: © Violet & Remco 2015-06-27


Foto: © Jurrien van Deijk